و دومى را با يخ آميخت و سومى را با شراب ناب مخلوط كرد ، و گفت طعام امير المؤمنين قسمت اول و دوم است ، اگر بخواهد ماهى را تنها بخورد ظرف دوم ، و گر نه آن را با موادى كه از ظرف اولست ميل فرمايد ، و ظرف سوم از آن ابن بختيشوع مىباشد ، سپس آن را به خوانسالار باز داد . هنگامى كه رشيد از خواب بيدار شد و او را براى ملامت نزد خويش خواند هر سه ظرف را نزد خليفه آوردند و ديد ظرفى كه در آن شراب ريختهاند گوشت آن با شراب درهم آميخته و نرم و روان شده است ولى محتويات دو ظرف ديگر فاسد شده و بوى بد به آنها راه يافته است و اين وضع براى ابن بختيشوع بمنزلهء معذرت خواهى بوده است .
ازين داستان ثابت مىشود كه رشيد در نزد خواص و نزديكان خويش و آنان كه با او هم غذا بودهاند نيز به احتراز كردن از شراب معروف بوده است ، و هم مسلم شده است كه وى ابو نواس را بسبب افراط در ميخوارگى زندانى كرد تا از آن عادت دست كشيد و توبه كرد . رشيد فقط نبيذ خرما مينوشيده و بنا بمذهب اهل عراق نوشيدن نبيذ حرام نبوده و فتاوى آنان درين باره معروفست [ 1 ] .
اما هيچ راهى نيست كه رشيد را بنوشيدن شراب ناب بتوان متهم ساخت ، و هم تقليد كردن اخبار نادرست و بىپايه بهيچرو روا نيست چه او كسى نبود كه به كار حرامى از بزرگترين كباير در نظر اهل مذهب ، يعنى ميخوارگى ، دست يازد .
و تمام اين قوم از اسرافكارى و هوسبازى و تجملپرستى در پوشاك و تزيينات و ديگر وسايل زندگى اجتناب ميورزيدند ، زيرا آنان بر همان سرشت خشونت آميز باديهنشينى و سادگى در دين همچنان استوار بودند و هنوز اين خصال از آنها زايل نشده بود . پس چگونه ميتوان گمان كرد كه آنان از مباح به ممنوع و از حلال به حرام گرايند ؟
مورخان مانند طبرى و مسعودى و ديگران همرايند كه همهء خلفاى سلف از بنى اميه و بنى عباس بر مركوبهايى سوار ميشدهاند كه زيورهاى سبكى از سيم
هامش
[ 1 - ) ] اكابر اصحاب نبى ، ص ، در مورد تحريم نبيذ اختلاف نظر داشتهاند .