گفت كه : من از رسول خدا صلَّى الله عليه و آله شنيدم كه خطاب به علىّ بن ابى طالب عليه السّلام كرده فرمود كه : اى على ، مردمان همه از درختان متعدّدند و من و تو از يك درختيم ، و اين آيه را تلاوت كرد .
حاصل آن كه تقوى از براى عبادت الهى مثل آب است ، چنان كه حيات نباتات و حيوانات به آب است و بى آب ، طراوت و نضارت ندارند . همچنين حيات عبادت به تقوى و پرهيزكارى است و عبادت بى تقوى اعتبار ندارد و از نضارت و كيفيّت خالى است و اختلاف طبقات تقوى ، مثل اختلاف طبقات درختان مختلف است كه بر لب جدول مغروس باشند . هر كه ايمانش كاملتر است ، تقوايش بيشتر است و هر كه در مرتبهء اعلاى ايمان است در مرتبهء اعلاى تقوى است ، كه مرتبهء اوّل تقوى باشد . و هر كه در مرتبهء وسط ايمان است در مرتبهء وسط تقوى است كه تقواى ثانى است ، و هر كه در مرتبهء ادناى ايمان است در مرتبهء ادناى تقوى است كه مرتبهء سوم تقوى باشد . و به اين معانى اشاره كرد كه : فالتّقوى للطَّاعات كالماء للاشجار ، و مثل طبائع الاشجار و الثّمار في لونها و طعمها ، مثل مقادير الايمان ، فمن كان اعلى درجة في الايمان ، و أصفى جوهرا بالرّوح كان اتقى ، و من كان اتقى ، و من كان اتقى كانت عبادته أخلص و اطهر ، و من كان كذلك كان من الله اقرب ، و كلّ عبادة غير مؤسّسة على التّقوى فهي هباء منثور .
يعنى : تقوى از براى طاعت و عبادت ، همچو آب است از براى درختان ، و چنان كه اختلاف درختان در طبيعت و در ميوه و در لون و طعم ، به سبب اختلاف درختان است در مكيدن آب ، همچنين اختلاف طبقات ايمان ، سبب است از براى اختلاف تقوى . يعنى : هر كه درجهء ايمانش اعلى است و جوهر روحش صافتر است ، بيشتر خواهان تقوى است ، و هر كه تقوايش بيشتر است ، عبادت او خالصتر است و هر كه عبادت او خالصتر و پاكتر است ، قرب او به خدا بيشتر است . و هر
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 502
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٥٠٢