رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 88

مساهمون: الشيخ الأنصاري

ص٨٨

هر شبهه‌اى ملازم با احتمال ضرر است . دفع ضرر محتمل واجب است پس : احتياط در شبهه واجب است . * پاسخ شيخ به اشكال مزبور چيست ؟ مىگويد : اگر مرادتان از اين ضرر محتمل ، ضرر اخروى است قابل قبول نمىباشد ، چرا كه هر شبهه‌اى مستلزم عقاب نيست و قانون قبح عقاب بلابيان جلوى احتمال عقاب را گرفته به ما مىگويد : ايمن باش و نترس كه عقابى در كار نيست چرا كه حرمت را نمىدانى . پس ما عند الشبهه ( تكليفيه و نه شبهه در مكلّف به ) احتمال عقاب نمىدهيم . 2 - و اگر مرادتان ضرر دنيوى باشد ، اين ضرر را قبول داريم ، چرا كه شرب تتن ملازم با ضرر دنيوى است چه بدانيم چه ندانيم . * انّما الكلام در چيست ؟ در اين است كه آيا دفع ضرر محتمل دنيوى واجب است يا نه ؟ * پاسخ شيخ به سؤال مزبور و اشكال فوق چيست ؟ اين است كه معلوم نيست كه دفع ضرر دنيوى واجب باشد ، چرا ؟ زيرا شما دست به هر عملى كه بزنيد احتمال ضرر در آن داده مىشود آيا به صرف احتمال ضرر دست از كار كشيده عمل نمىكنيد ؟ و لذا سلّمنا كه ما دفع ضرر دنيوى را بپذيريم بدين معنا كه : 1 - هم صغرى را بدانيم يعنى كه هر شبهه‌اى احتمال ضرر دنيوى دارد . 2 - هم كبرى را بدانيم يعنى كه دفع ضرر دنيوى عقلا واجب است . لكن شارع اجازهء ارتكاب موضوعات مشتبه را به ما داده است كجا ؟ آنجا كه فرموده : « كلّ شىء لك حلال حتّى تعلم انّه حرام » و يا « كلّ شىء مطلق حتى يرد عليه النهى » و يا الأشياء كلّها على هذا . . . در نتيجه عقل از اين حكمش كه مىگفت : يجب الاحتياط عند الشبهة المحتملة صرف‌نظر مىكند و مىگويد : لا يجب الاحتياط عند الشبهة . * پس مراد از ( نختار اوّلا : احتمال الضرر المتعلّق بأمور الآخرة . . . الخ ) چيست ؟ در حقيقت اشكال و اعتراضى است به پاسخ جناب شيخ از اشكال قبل ( چهارم ) مبنى بر اينكه ممكن است هريك از دو شق احتمالى را كه شما تصوير نموديد اختيار و انتخاب كرده و بگوئيم مراد از قانون مزبور اين شق است .