بنابراين : وقتى اين دو آب باهم مشتبه شده روى هريك كه انگشت بگذاريد شبههء وجوبيه است .
به عبارت ديگر : وقتى مىگويى : اين طرف پاك است تا اينكه يجب الوضوء به يا اينكه ناپاك است تا اينكه لا يجب الوضوء به . در حقيقت دچار شبههء وجوبيه هستى .
خوب : نسبت به آن يكى ظرف هم مسئله همينطور است ،
پس : هر دو مىشود شبههء وجوبيّه
حال از شما مىپرسيم در شبههء وجوبيّه ، احتياط در فعل و يا در ترك ؟
خواهيد گفت : در فعل است .
مىگوييم : پس احتياط در اين است كه : با هر دو وضو بگيرد .
حال : اگر كسانى گفتهاند كه : از هر دو اناء اجتناب كن ، بخاطر وجود نصّ است و نه بخاطر اينكه دوران بين المحذورين بوده و ترجيح جانب حرمت .
يعنى : اگر اين دليل خارجى نبود باز ما مىگفتيم احتياط در فعل است چون شبهه وجوبيه است حاصل بررسى امثلهء حضرات اين است كه :
اوّلا : در اين مثالها دوران بين المحذورين و ترجيح جانب الحرمة وجود ندارد .
ثانيا : نبايد مثال وضو را با نحن فيه مقايسه كنيد . چرا كه در وضوء كه هر دو اناء را كنار مىگذاريد بخاطر وجود بدل است چرا كه تيمم بدل از وضو است .
لكن در دوران بين المحذورين مثل دفن الكافر واجب او حرام كه بدل وجود ندارد تا كه هر دو طرف را كنار گذاشته به بدل عمل كنيم .
- از اين گذشته : در مثال انائين مشتبهين اگر هر دو را كنار مىگذاريم از جهت جانب الحرمة نيست .
البتّه آنهايى كه مىگويند : جانب الحرمة را ترجيح بدهيد ، در جايى اين حرف را مىزنند كه ترجيح دادن جانب الحرمة پايمالكنندهء واجب معلومى نباشد .
مثل : دفن كافر كه يا واجب است يا حرام .
اگر در اينجا جانب حرمت را اختيار كنيد واجب معلومى را پايمال نكردهايد بلكه شايد واجب محتملى را پايمال كرده باشيد .
و حال آنكه : اگر هر دو اناء را در اينجا كنار بگذاريد واجب معلومى را ترك كردهايد . چرا ؟
زيرا : وقتى شما هر دو ظرف را كنار مىگذاريد ، بخاطر اينكه يكى از آن دو حرام است ، در حقيقت موافقت قطعيه با حرمت و مخالفت قطعيه با واجب كردهايد . چرا ؟
چون يكى از دو ظرف پاك است و ديگرى نجس .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 351
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٥١