و حال آنكه در ما نحن فيه ما علم اجمالى داريم به ورود احدهما و نه علم تفصيلى پس : حكم مىكنيم به اباحهء ظاهريه .
* پس مراد از ( مضافا الى حكم العقل بقبح المؤاخذة على كلّ من الفعل و الترك . . . الخ ) چيست ؟
دليل حضرات است بر جريان برائت عقلى در ما نحن فيه ( دوران بين المحذورين ) مبنى بر اينكه :
- نسبت به خصوص وجوب در ما نحن فيه بيانى از شارع نرسيده .
- عقاب بلابيان قبيح است .
پس : مكلف مرخص و آزاد است .
و :
نسبت به خصوص حرمت هم در ما نحن فيه بيانى از شارع به ما نرسيده .
عقاب بلابيان هم قبيح است .
پس : مكلّف مرخص و آزاد است .
به عبارت ديگر :
گاهى شك ما بعنوان شك در تكليف ، شك در اصل وجوب است .
و گاهى شك ما بعنوان شك در مكلّف به ، شك در مصداق و فرد وجوب است .
حال در قسمت اوّل كه شك ما در اصل وجوب است ، عقل حكم مىكند به اينكه : عقاب بلابيان قبيح است . بنابراين :
جهل شما به اصل وجوب علّت تامه است براى قبح عقاب بر ترك ، اعم از اينكه احتمال حرمت در آنجا منتفى باشد مثل مواردى كه در شبهات وجوبيه بود و يا اينكه نه منتفى نباشد بلكه احتمال حرمت هم باشد مثل ما نحن فيه كه در حكم عقل تفاوتى وجود ندارد ، چه احتمال حرمت باشد يا نباشد .
رأى ابتدا از شيخ نيز همين است كه گذشت .
* نظر جناب شيخ را راجع به قول به اباحه در ما نحن فيه بيان كنيد ؟
مىفرمايد : اين قول اشكال ندارد ، چرا كه نه حرمت را مىدانى و نه وجوب را
پس : ادلهء برائت مثل : كل شىء مطلق در مورد تو جريان دارد .
به عبارت ديگر : شما نسبت به هر چيزى تا زمانى كه تعيينا علم به نهى و يا به امر به آن ندارى مرخص و رها هستى .
* نظر اكثر حضرات اصوليين راجع به قول به اباحه در ما نحن فيه چيست ؟
اين است كه : قول به اباحه را در ما نحن فيه قبول ندارند و معتقد هستند كه حتما بايد يكى از دو احتمال
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 300
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٠٠