* پاسخ شيخ به اين حضرات چيست ؟
مطلب حضرات را ردّ مىكند چرا كه تفاوتى نمىكند كه شما دفعتا اشتغال ذمّه پيدا كنى و يا تدريجا ، چرا ؟ زيرا كه ملاك بيان است .
يعنى وقتى تكليف براى شما منجّز مىشود كه مطلب برايتان بيان شود .
به عبارت ديگر بله شما قبلا توجه داشتى لكن اكنون علم تو منحل شده به اقلّ و اكثر . يعنى در اقلّ كه يقين دارى و نسبت به ما زاد شك و اين يك شك بدوى است پس جاى برائت است .
مثلا والدى كه اكنون بدرود حيات گفته بر نمازهاى فوتشدهء خودش علم داشته و لذا وجوب قضاى آن بر او منجّز بوده است ولى اكنون به عهدهء فرزند او آمد ، لكن او اكنون در اقلّ و اكثر آن شك مىكند چه بايد بكند ؟
اگر از حضرات بپرسيم تكليف او چيست آيا بايد اكثر را اتيان كند ؟
خواهند گفت خير ، بايد قدر متيقّن را كه اقلّ است اتيان و در اكثر برائت جارى كند مىپرسيم . چرا ؟
مىگويند : چون علم او منحل مىشود به اقلّى كه قدر متيقّن است و اكثرى كه در آن شك داريم .
حال سؤال اين است كه چه فرقى ميان اين مورد و با امثلهء مذكور وجود دارد ؟
اگر تفاوتى وجود ندارد پس اين مورد نيز موجب احتياط نمىشود .
* وجوه و دلائل ديگرى كه حضرات در فتوى به اتيان اكثر از آن استفاده كردهاند ، چيست ؟
1 - استصحاب است .
فى المثل شما مىگويد : يك روز نماز از من فوت شده ، لكن نمىدانم روز بعد هم فوت شده يا نه ؟
تكليف من چيست ؟ اصل در اينجا چه مىگويد ؟
اتيان مشكوك را در گذشته نشان مىدهد يا عدم اتيان را مىگويند :
هر نمازى كه انجام مىشود در حقيقت از عدم به وجود مبدل مىشود .
لكن اگر در نمازى شك كنى كه از عدم به وجود مبدل شده يا نه ؟ اصل ، عدم است به عبارت ديگر :
آن اكثرى كه مراد شماست ، اكثرى است كه شما شك داريد از عدم به وجود مبدل شده يا نه ؟ و اصل در اينجا عدم تبديل است .
حال : به حكم استصحاب عدم اتيان اكثر ، بايد احتياط كرده اكثر را كه دو روز است قضاء كنى .
* چه اشكالى بر اين استصحاب حضرات وارد كردهاند ؟
ممكن است كسى به حضرات بگويد شما كه با استصحاب ، عدم اتيان را اثبات كرديد ؟ اثر اين عدم اتيان چيست ؟ خواهند گفت : اقض ما فات ، بلند شو و اكثر را بجاى آر .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 274
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٧٤