لكن در باب شبهات مقرونه به علم اجمالى و دوران ميان اقلّ و اكثر جاى قانون اشتغال و احتياط هست و ما بايد اكثر را به جا آوريم .
فى المثل شما علم اجمالى دارى كه يا يك نماز از شما فوت شده و يا دو نماز ، در اينجا بايد اكثر را به جا آورى ، چرا كه :
1 - با آمدن علم اجمالى خطاب اقض ما فات كما فات متوجّه شما مىشود و اشتغال يقينى به قضاى ما فات پيدا مىكنيد .
2 - از طرفى الفاظ وضع شدهاند براى معانى واقعيه و نفس الأمريّة . پس بايد كارى كنى كه يقين نمايى آن ما فات را انجام دادهاى .
به عبارت ديگر :
1 - بايد براى شما فراغ يقينى حاصل شود .
2 - فراغ يقينى به اين است كه اقلّ را كه يقين داريد فوت شده قضاء كنيد و نسبت به اكثر هم كه شك داريد بايد قضاء كنيد تا يقين به امتثال حاصل شود .
3 - لذا اتيان به اكثر مقدّمه علميّه مىشود براى علم به امتثال .
4 - مقدّمهء علميّه بالاجماع واجب است .
پس اتيان به اكثر واجب است .
* نظر جناب شيخ به رأى مزبور چيست ؟
مىفرمايد : اين علم اجمالى شما باقى نمىماند تا مقتضى احتياط و اتيان به اكثر باشد ، بلكه منحل مىشود به .
الف : يك علم تفصيلى نسبت به اقلّ كه در آنجا بيان ما حكما و موضوعا محرز و معلوم و تام است و امتثال مىطلبد .
ب : و يك شك بدوى نسبت به اكثر كه در آنجا بيان موضوعا غير تام بوده و نمىدانيم فوتى هست تا قضاء واجب شود يا نه ؟
- وقتى بيان تام نباشد ، اشتغال يقينى هم محرز نيست ، بلكه مشكوك است .
- اشتغال يقينى كه نبود ، چيزى وجود ندارد كه مستدعى امتثال يقينى باشد .
در نتيجه : اتيان به اكثر نه استقلالا واجب است و نه از باب مقدّمه .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 258
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٥٨