تعيينى فىالمثل صيام شهرين و عتق رقبه براى مكلّف ممكن نيست و لكن اطعام ميسور است .
لكن شك دارد كه آيا اطعام از اصل به نحو تخيير بر او واجب بوده است تا الآن به نحو تعيين بر او واجب باشد يا نه ؟
3 - و گاهى شك ما در وجوب تخييرى است . فىالمثل : مكلّف مىداند كه در كفارهء ماه رمضان اطعام بر او واجب است و لكن شك دارد كه آيا تعيينا واجب است و يا اينكه ميان اطعام و صيامى كه هر دو براى او امكان دارند مخيّر است ؟
و لذا اكنون شك دارد كه آيا صوم بعنوان واجب تخييرى بر او واجب است يا نه ؟ بهطور كلى اگر هر دو طرف اطعام و صيام ممكن باشد ، الشك فى وجوب التخييرى و اگر يك طرف متعذّر و يك طرف ممكن است ، الشك فى وجوبه التعيينى . منتهى بالعرض .
* در كداميك از شكوك مزبور اصالة البراءة جارى مىشود ؟
قبلا گفته شد كه جاى جريان اصالة البراءة آن جائى است كه شك ما در وجوب تعيينى يك شىء باشد . چه شك در وجوب تعيينى بالاصالة باشد مثل دعاء عند رؤيت الهلال . و چه در شك در وجوب تعيينى بالعرض باشد ، مثل آنجا كه اطعام متعذّر شده و من نمىدانم كه صيام وجوب تعيينى بالعرض دارد يا نه . به عبارت كوتاهتر : الشك فى وجوبه التعيينى . محل اجراى اصل برائت است چه بالذات و چه بالعرض . و لذا آنجايى كه شك در وجوب تخييرى است اصالة البراءة جارى نمىشود .
* مراد از ( امّا لو شك فى الوجوب التخييرى و الاباحة . . . ) چيست ؟
اين است كه اگر شما شك داشته باشى كه آيا صوم بهعنوان واجب تخييرى بر شما واجب است يا نه ؟
نمىتوانى اصالة البراءة از وجوب تخييرى صوم جارى كنى چه عقلى و چه نقلى . به عبارت ديگر :
گاهى شما در وجوب تعيينى بالذّات و بالعرض شك ندارى بلكه در وجوب تخييرى شك دارى ، فىالمثل شارع فرموده است : اگر فلان عمل را انجام دادى بايد شصت مسكين را اطعام كنى .
حال شما نمىدانى كه اطعام ستين را معيّنا بر شما واجب فرموده و يا نه مخيّر نموده ميان شصت روز روزه و يا شصت اطعام . در اينجا شك شما در وجوب تخييرى صيام است ، چه بايد بكنيد ؟ آيا مىتوانيد اصل برائت جارى كنيد ؟
اقتضاى قاعده اين است كه : خير . حق نداريد برائت جارى كنيد چه عقلى و چه نقلى .
* مراد از ( عبارت ( لظهورها فى عدم تعيين المجهول على المكلّف بحيث . . . ) چيست ؟
علت عدم اجراى اصل برائت از وجوب تخييرى صيام است مبنى بر اينكه اجراى اصل برائت براى رفع كلفت و مشقّت است و لكن از آنجا كه در ما نحن فيه تخيير داريم بدون جريان اصل هم مضيقهاى در
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 217
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢١٧