ترجمه :
پنجمين راه حل جهت حلّ معماى مزبور
5 - و شهيد رحمه اللّه در كتاب ذكرى در پايان قضاء فوائت استدلال كرده بر شرعى بودن قضاء ( و تكرار ) نماز به مجرّد احتمال خلل و عيب در آن ( و اين سخن شهيد به دليل ) اين آيات الهى است كه :
فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ
، و
اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ
و
وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ ما آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلى رَبِّهِمْ راجِعُونَ
.
تحقيق مطلب از نظر شيخ انصارى
اين است كه اگر ( در باب نيّت ) قائل شويم به كافى بودن احتمال امر ( و مطلوبيت ) در صحّت ( و تمام بودن ) عبادت ، در جائى كه علم به امر ( و مطلوبيّت ) نداريم و لو به صورت اجمالى پس همان احتمال امر ( تصحيحكننده عبادت بوده ) و درست است ( يعنى مىتوان عبادت محتمله و مشكوكه را به قصد احتمال امر انجام داد ) . و گرنه ( اگر احتمال امر را كافى ندانيد ) ، آنچه شهيد در « ذكرى » آورده مثل اوامر احتياط قادر بر تصحيح ( و تكميل ) عبادت نيست . زيرا ( اينگونه اوامر ارشادى بوده و امر ارشادى موجب قصد قربت نمىشود ) و موضوع تقوى ( براى اتقوا ) و موضوع احتياط ( براى احتط ) ، كه اوامر مزبور برآن متوقفاند ( چونكه حكم بىموضوع قابل تصوّر نيست ) متحقّق نمىشود مگر پس از انجام محتمل العباده به نحوى كه جمع بشود در آن تمام اجزاء و شرايط لحاظ شده در عبادت حتى نيّت قصد قربت ، و الّا ( اگر پيكرهء عمل بدون نيّت صورت پذيرد ) ، احتياط نيست ( و عبادت صورت نگرفته ) پس جايز نيست كه اين اوامر منشأ قصد قربت منويّه در عبادت باشند ( چرا كه مستلزم دور است يعنى نيّت حاصل نمىشود جز با امر احتط و امر احتط درست نمىشود مگر با نيّت ) .
پاسخ نقضى شيخ به اشكال دور در سخن شهيد
مگر اينكه گفته شود ، عين اين نقض در اوامر واقعيّه در عبادات مثل اين فرمودهء خداى تعالى
( أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ . . . ) *
نيز وارد است چرا كه قصد قربت از جمله امورى است كه در موضوع عبادت ( مثل نماز ) معتبر است چه جزء عبادت باشد چه شرط آن و حال آنكه فرض شما بر اين است كه ثبوت مشروعيّت قصد قربت با خود اين امر واردهء ( صلّ ) است .