در پاسخ به اين شبهه عقل مىگويد قبل از آمدن شريعت آزاد بودى اكنون هم انشاءالله آزادى .
* آيا اصل برائت از نظر متأخرين نيز حجّت است يا نه ؟
تعبدا حجت است و عقل حكم مىكند به اينكه :
بعد الفحص و اليأس آزادى چرا كه عقاب بلابيان قبيح است و لذا اصل برائت جارى كن و آن فعل مشكوك الحكم را انجام بده و كارى به حالت سابقه نداشته باش .
* سخنان محدث استرآبادى بر مبناى قدما و يا متأخرين ؟
بر مبناى قدماء مىباشد .
* حاصل سخنان استرآبادى در اينجا چيست ؟
اين است كه استفاده از برائت اصليه قبل از اكمال دين متصوّر بود لكن پس از اكمال شريعت چنين استفادهاى بىمعناست .
* با توجه به مقدّمهء مزبور به نظر استرآبادى كداميك از ديدگاههاى فوق مىتوانند از برائت اصليه استفاده كنند ؟
اشاعره و اخباريين مىتوانند در مقام احتمال وجوب يا حرمت از برائت اصليه استفاده كنند و نفى وجوب يا حرمت كنند و لكن معتزله و اماميه نمىتوانند از اين اصل استفاده كنند .
* دليل اشاعره بر استفاده از برائت اصليه چيست ؟
اگر در حليّت و حرمت شرب تتن شك كرديم مىگوئيم :
اولا : شرب تتن قبل از شريعت حلال بود .
ثانيا : از جانب شارع نيز بيانى بر منع نرسيده .
ثالثا : ذاتا هم كه اشياء قبحى ندارند . استصحاب مىكنيم عدم حرمت را و مىگوئيم الآن هم حلال است و ارتكاب آن مشكل ندارد .
* دليل اخباريها بر استفادهء از برائت اصليه چيست ؟
اين است كه فى المثل اگر از آنها بپرسيم تتن حلال است يا حرام مىگويند :
1 - نمىدانيم تتن ذاتا قبيح است ، بلكه احتمال مىدهيم كه چنين باشد چون محل بحث ما مشكوكات است .
2 - سلّمنا كه قبحى هم داشته باشد معلوم نيست كه عند الشارع هم مؤثر باشد .
پس : براى ما ظنّ حاصل مىشود به اينكه حرمتى براى تتن وجود ندارد .
به عبارت ديگر :
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 161
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٦١