فنون علم كامل و إمام بود و از محتشمان مشايخ بود ، و وى را تصانيف بسيارست و نيكو ، و كرامات ظاهر اندر بيان هر كتاب چون « ختم الولاية » و كتاب « النهج » و « نوادر الاصول » و جز اين بسيار كتب ديگر ، و سخت معظمست وى بنزديك من چنان كه جملگى دلم شكار ويست ، و شيخ من گفت رحمة اللَّه عليه كه محمّد درّ يتيمست كه اندر همه عالم مثال ندارد ، و اندر علوم ظاهر وى را نيز كتبست ، و اندر حديث اسناد عالى دارد ، و تفسيرى ابتدا كرده بود عمر تمام كردن آن نيافت و بدان مقدار كه كرده است در ميان أهل علم منتشر است و فقه بر يكى خوانده بود از خواصّ ياران أبو حنيفه ، و وى را اندر ترمذ محمّد حكيم خوانند ، و حكيمان متصوّفه اقتدا به دو كنند ، ويرا مناقب بسيار است ، و يكى از آن جمله آنكه با خضر پيغمبر صلوات اللَّه على نبيّنا و عليه صحبت كرده بود ، و أبو بكر ورّاق كه مريد وى بود روايت كند كه هر يك شنبه خضر عليه السّلام بنزديك وى آمدى و واقعها از يكديگر بپرسيدندى و از وى مىآيد كه گفت : « من جهل بأوصاف العبودية فهو بنعوت الرّبوبيّة أجهل » هر كه بعلم شريعت و أوصاف بندگى كردن جاهل بود ، بأوصاف خداوند جاهلتر بود و هر كه به ظاهر بمعرفت نفس راه نداند معرفت حق تعالى هم راه نداند و هر كه آفات صفات بشريت نبيند لطائف صفات حق هم نداند كه ظاهر به باطن تعلّق دارد و هر كه به ظاهر تعلق كند بىباطن محال بود و هر كه به باطن دعوى كند بيظاهر پس معرفت اوصاف ربوبيّت اندر صحت أركان عبوديّت بسته است و بى آن درست نيايد ، و اين كلمه سخت با أصل و مفيد است بجايگاه خود تمام كرده آيد إنشاء اللَّه تعالى عزّ و جلّ ] .
و عبد الرّحمن جامى در كتاب « نفحات الانس » گفته : [ محمّد بن على الحكيم التّرمذي قدّس اللَّه تعالى سره از طبقات ثانيه است ، كنيت وى أبو عبد اللَّه است از كبار مشايخ است با أبو تراب نخشبى و أحمد خضرويه و ابن جلا صحبت داشته و حديث بسيار داشت ، و وى را تصانيف بسيارست و كرامات ظاهر اندر بيان هر كتاب چون ختم الآية و كتاب المنهج و نوادر الاصول و جز اين كتابهاى ديگر كردهست و در علوم
عبقات الأنوار في إمامة الأئمة الأطهار ( فارسي ) — صفحة 209
مساهمون: السيد مير حامد حسين الهندي
ص٢٠٩