نتيجه بگيريم كه درجهء احتمال اينكه نوزاد خنثى باشد 3 / 1 است ! !
و لكن اين تصوّر ، خطا است و براى توضيحاش عين همين دو مثال را تشريح ميكنيم امّا در مثال اوّل خطايش نتيجهء آنست كه در اجراى بديهّهء اضافى دوّم كه بيان كرديم اهمال شده است و اعضاء در مجموعهء اطراف علم اجمالى بر طبق آن بديهه مشخص نشده است زيرا در آن بديهه گفتيم كه اعضائيكه اين مجموعه از آن بوجود ميآيد عبارت است از اطرافى كه از نظر تقسيمات اصلى همانند باشند يعنى طرفى در آنميان نباشد كه بتوان آن را بر اقسام عرضى تقسيم كرد ولى تقسيم نشده باشد و در اين مثال يكى از دو طرف از اين قبيل است و آن طرف منفى علم است ( ناماش محمّد نباشد ) زيرا اين طرف بعدد اسمهائى كه امكان دارد بجاى ( محمّد ) باشد قابل تقسيم است و براى تعيين صحيح مجموع اعضاء لازم است كه همهء نامهائى را كه ممكن است نام اين شخص باشد به حساب بياوريم و آنگاه علم اجمالى از آن نامها تشكيل داده و فرض محمّد بودن نام شخص يكى از آنهمه اطراف باشد .
و اما در مثال دوّم گرچه كيفيّت تعيين اعضاء در مجموعهء اطراف ، بطريق صحيح انجام گرفته و لكن نتيجهء غريبى كه ميگويد احتمال خنثى بودن 3 / 1 است از آن جهت خطا است كه علم اجمالى ديگرى كه وسيعتر از علم اجمالى سه جانبه است ملحوظ نشده است و اين يك نقطه اساسى و جدا قابل اهميت است و لازم است كه به حد كافى توضيح داده شود .
ما در ابتدا اگر هرگونه ارتباطى را كه با عالم خارج براساس استقراء داريم قطع كنيم در مثال دوّم علم اجمالئى را خواهيم داشت كه مجموعهء اطرافش داراى سه عضو است كه عبارت است از علم اجمالى بر اينكه نوزاد يا پسر است و يا دختر و يا خنثى و اگر درجهء احتمال اينرا كه خنثى باشد براساس همين علم معين كنيم خواهيم ديد كه 3 / 1 است و لكن هرگاه استقرائى را كه در عالم خارج داشتهايم نيز منظور بداريم ملاحظه خواهيم كرد كه نسبت خنثى در مواليد
الأسس المنطقية في الإستقراء ( مبانى منطقى استقراء ) ( فارسى ) — صفحة 220
مساهمون: السيد محمد باقر الصدر
ص٢٢٠