بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ والٍ
« 1 » در نظر بصيرت اصحاب خبرت و كمال جلوه مىنمايد ، چه باوجود آنكه عفو پادشاهانه رقم امان بر عنوان حال آن مردم نكوهيده مآل كشيده بود و در آن خطّه ، خطبه به عزّ « 2 » القاب همايون - كه ديباچهء ديوان امنوامان عالم و عالميان بود - آرايش يافته ، چون هدف مهم ارادت ازلى خلاف آن بود ، به واسطهء آنكه جمعى سياهروى تيرهراى بدكيش ، پاى جسارت از حد خويش فراتر نهادند و از سر طغيان و عدوان ، دست تعرض به عساكر گردونمآثر دراز كردند ، قضيه به آن انجاميد كه شمهاى گزارش پذيرفت « 3 » .
[ نظم ]
دانى كه حساب كار چون است * سررشته ز دست ما برون است
چون كار به اختيار ما نيست * به كردن كار ، كار ما نيست
وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ
« 4 » و وضع اين سه شهر كه ذكر كرده شد چنان افتاده كه سيرى محفوف است به سورى مدور ، و دهلى كهنه به سورى مثل آن بزرگتر است از سيرى ، و از سور سيرى كه به جانب مشرق مايل به شمال واقع است تا به سور دهلى كهنه كه از طرف غربى است مايل به جنوب ، از دو جانب بارو كشيدهاند ، و آن را جهانپناه مىگويند ، و از دهلى بزرگتر است ، و از سيرى سه دروازه به جهانپناه گشاده است ، و چهار دروازه به بيرون ، و جهانپناه سيزده دروازه دارد ، شش از جانب شمال مايل به غرب و هفت از جانب جنوب مايل به شرق ، چنانچه از دهلى كه عبارت از اين سه شهر است ، سى دروازه به بيرون گشاده است - و اللّه اعلم « 5 » .
گفتار در نهضت همايون حضرت صاحبقران مظفرلوا از دهلى و توجه نمودن به ديگر مواضع هندوستان به نيّت غزا
حضرت صاحبقران بىهمال ، مدت پانزده روز به سعادت و اقبال ، در دهلى
هامش
( 1 ) . رعد / 11 .
( 2 ) . ع : فرّ .
( 3 ) . ع : يافت .
( 4 ) . حج / 41 .
( 5 ) . الف ، - و اللّه اعلم .