دولتخانهء همايون آوردند و در عصر همان روز او را دستگير كرده مقيد نمودند و ملازمان مفسد او را در دولتخانه چون لله پاشا و فرخ بيگ و سنان مير آخور و عيسى چاشنى « 1 » گير و خواجه عنبر و غير هم را به قتل آوردند و اور خان « 2 » پسر بزرگ او را به حسن بيگ يوزباشى استاجلو و سلطان محمود را به معصوم بيگ و سلطان محمد را به سوندوك « 3 » بيگ قورچى باشى و سلطان عبد اللّه را به مير سيد شريف شيرازى كه در آن اوان وزير عراق بود سپردند و سلطان بايزيد را در باغچهء دولتخانه در منزلى محبوس ساخته « 4 » جمعى از قورچيان را به محافظت او مقرر كردند و محبوب - القلوبى مير گنش « 5 » قمى را كه از جملهء ندما و ظرفا بود و به غايت شيرينگو و صحبتجو بود و در سلك فيوج « 6 » شاهى منخرط بود و سالها همزبان « 7 » و صاحب اسرار نواب همايون بود تعيين فرمودند كه همه روزه با سلطان بايزيد صحبت داشته او را دلگير نگذارد « 8 » . سلطان بايزيد تا در قيد حيات بود مير گنش « 9 » همه روز و همه شب با او بسر مىبرد « 10 » و اين ابيات تركى حسب الحال جهت مشار اليه از نتايج طبع او سر زده . نظم :
گنش كم نور عالم پرتوى در * دمادم منزلى درويش اوى در
فلك محتاج در بير پرتوينه * گنش عارايلمز درويش اوينه
و هم درين سال عيسى خان ولد لوند خان گرجى كه به كيش و آيين گبران و مذهب ترسايان بود و نهايت حسن و رعنايى و غايت صفا و زيبايى داشت ، حسنى « 11 » چنين از بلاد و ولايات گرجستان به عرصهء ظهور نيامده * بود . همانا كه اين بيت را مولانا فضولى بغدادى سرسره « 12 » در وصف او گفته بود . شعر :
مغبچه گون بر قدك « 13 » چخدى كليسا دنبرى « 14 » * [ 302 ] چخمدر « 15 » شيله صورت دور عبادن برى
به درگاه عالم پناه آمده منظور نظر كيميا اثر گرديده در روز سه شنبه پانزدهم شهر جمادى الاول سنهء مذكوره به شرف اسلام مشرف گشته شاه عالميان او را به رتبهء فرزندى سرافراز ساختند و در تاريخ اسلام وى مرحومى قاضى عطاء اللّه رازى اين رباعى را گفته . رباعى :
عيسى نفسى چو صبح تابان از صدق * آورد به ارشاد شه ايمان از صدق
هامش
( 1 ) - م : حاشى
( 2 ) - ب ، ن : ادر خان
( 3 ) - م : سوندك قورچى
( 4 ) - ن : ساختند
( 5 ) - ب ، م : كيش . ن : كبش
( 6 ) - ن : فتوح
( 7 ) - م : همزبانى
( 8 ) - ن : نگذارد و
( 9 ) - ب ، م : كيش
( 10 ) - ن : برد و هم درين سال عيسى خان . حاشيه متن : مسلمان شدن عيسى خان لو
( 11 ) - م : تا امروز حسنى
( 12 ) - م : قدس سره . ن : سراسر
( 13 ) - م : يرقدك
( 14 ) - م ، ن : كليسا ودنپرى
( 15 ) - م : چخمدر شيله صورت دور عيان دوريرى