يافته و از او جدا شود . برخى گفتهاند مراد از بهتان انكار مهريهء زن است كه در ذمهء او مىباشد .
وَ لا تَنْكِحُوا . . .
إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ
« 1 » سؤال 150 : و لا تنكحوا از عمل در مستقبل نهى كرده درحالىكه جمله الّا ما قد سلف ماضى است . پس چگونه استثناء ماضى از مستقبل صحيح است ؟
جواب : برخى گفتهاند : الّا در اينجا به معناى بعد است مثل
« لا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولى »
« 2 » برخى گفتهاند : استثناء از محذوف است و تقدير آن اين است : فانكم تعذبون به الا ما قد سلف . « 3 » برخى گفتهاند : در اين آيه تقديم و تأخير است . تقدير اين است : انه كان فاحشة الا ما قد سلف . « 4 »
إِنَّهُ كانَ فاحِشَةً
« 5 » سؤال 151 : نكاح منكوحهء پدر يا در حال حاضر است و يا در آينده . پس چگونه فرمود كان فاحشة ؟
جواب : كان گاهى براى ماضى منقطع استعمال مىشود ، مثل : كان زيد غنيا و كان الخزف طينا . « 6 » و گاهى براى ماضى استمرارى مثل قول ابى جندب الهذلى كه مىگويد :
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ، آيهء 22 : و ازدواج نكنيد . . . مگر آنها كه در گذشته انجام شده .
( 2 ) . سورهء دخان ، آيهء 56 : و به جز آن مرگ اول ديگر هيچ طعم مرگ را نچشد .
( 3 ) . شما معذب به اين عمل هستيد مگر آنچه كه در گذشته صورت گرفته است .
( 4 ) . اين يك عمل زشتى است مگر آنچه كه قبلا صورت گرفته است .
( 5 ) . سورهء نساء ، آيهء 22 : زيرا اين كار عمل زشتى است .
( 6 ) . زيد ثروتمند بوده و خزف گل بود .