انقضاى هر كدام نوبت به ديگرى مىرسد . پس چگونه تعبير به ايلاج آن دو نموده است ؟
جواب : ايلاج گاهى به همين معنى كه ذكر شد و گاهى به معناى تبدّل صفت يكى از دو چيز به صفت ديگر بواسطه غلبه صفت ديگر در عين بقاء ذات مىباشد . مثل ايلاج اندكى نان در شير فراوان و بالعكس پس در اين صورت حقيقت اين دو ذاتا اجتماع نمودهاند ولى صفت يكى غالب بر صفت ديگرى گرديده است . ليل و نهار نيز هنگامى كه شب 14 ساعت است نسبت به زمانى كه شب و روز 12 ساعت هستند دو ساعت ايلاج شده است و بالعكس وقتى كه شب 10 ساعت و روز 14 ساعت است .
جواب دوّم : معنى اين است كه خداوند زمان شب را در زمان روز و بالعكس ايلاج مىكند .
جواب سوّم : چون شب برخى از افراد ( در يك كشور ) روز برخى ( در يك كشور ديگر ) است و بالعكس پس ايلاج شب و روز شده است .
جواب چهارم : چون خداوند شب را خالص خلق كرد ولى روز را كمى قبل از طلوع آفتاب و كمى قبل از غروب آن آميخته با شب قرار داده است .
جواب سوّم و چهارم شامل همهء ايام سال مىشود .
وَ لَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثى
« 1 » سؤال 99 : واضح است كه مذكر مانند مؤنث نيست پس چرا اين مطلب را ذكر نمود ؟
جواب : برخى گفتهاند : اين جمله اعتذار مادر مريم است در مورد آنچه كه از روى ظن و گمان گفت كه من نذر كردم كه فرزند خود را خادم
هامش
( 1 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 36 : و نيست آن پسر مانند اين دختر .