روز در مكه يا 7 روز در وطن كافى است در حالى كه مقصود افزودن 3 به 7 بوده است نه آنچنان كه در آيه نكاح واو به معناى او است كه مىفرمايد :
فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ
« 1 » كه قطعا ازدواج با 9 زن جايز نيست . پس احتمال وجوب يكى از دو عدد 3 و 7 با آوردن
« تِلْكَ عَشَرَةٌ »
نفى شده است تا كسى نپندارد كه يا سه روز روزه در حج و يا 7 روز روزهء پس از مراجعت كافى است و لذا براى اينكه هم علم اجمالى و هم تفصيلى نسبت به تكتك مواد و نيز حاصل جمع آنها براى مخاطبين حاصل شود هر دو مورد را ذكر فرمود . و امّا اينكه
« كامِلَةٌ »
را وصف كلمهء
« عَشَرَةٌ »
ذكر نمود براى آن است كه يا خود عدد را تأكيد كند چنان كه دربارهء شير فرزند فرمود :
حَوْلَيْنِ كامِلَيْنِ
« 2 » و يا براى آن است كه چون اين ده روز به جاى قربانى واقع شده است و يا بخاطر آنكه بفهماند كه اين دو با اينكه در دو زمان متفرّق از يكديگر واقع مىشوند يا به جهت آنكه مقدارى از آن در مكه و مقدارى در غير مكّه صورت مىگيرد ، كامل و داراى همان ثواب قربانى يا ثواب وقوع آن در يك زمان و يا ثواب وقوع تمامى آن در سرزمين مكّه را دارد ، وصف كامله را ذكر فرمود . پس منظور آن است كه آن ده روز از لحاظ وصف كامل است نه از لحاظ ذات .
فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ وَ اذْكُرُوهُ كَما هَداكُمْ
« 3 » سؤال 49 : تكرار امر به ذكر به دو صورت
« فَاذْكُرُوا اللَّهَ »
و
« اذْكُرُوهُ »
چه فائدهاى دارد ؟
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ، آيهء 3 : پس با دو يا سه و يا چهار زن از زنان دلخواه خود ازدواج كنيد .
( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 233 : دو سال كامل .
( 3 ) . سورهء بقره ، آيهء 198 : وقتى كه از عرفات افاضه نموديد در مشعر الحرام خدا را ياد كنيد و چنان كه شما را هدايت نمود او را ياد كنيد .