است . و يا تقدير اين است كه : « و مثل الذين كفروا كمثل بهائم الراعى . » يعنى مثال كافران مثال گوسفندان چوپان است و يا تقدير اين است كه : « و مثل واعظ الذين كفروا كمثل الناعق بالبهائم . » يعنى واعظى كه براى كافران موعظه مىكند مثل چوپانى است كه گوسفندان را صدا مىزند . و يا تقدير اين است كه : « و مثل الذين كفروا فى دعائهم الاصنام كمثل الراعى . » يعنى كافرانى كه بتهاى خود را مىخوانند مثل چوپانى هستند كه گوسفندان خود را مىخواند .
سؤال 40 : چگونه گوسفندان توصيف شدهاند كه دعا و ندائى مىشنوند درحالىكه هر عاقلى نيز ندا و دعا را مىشنود ؟
جواب : منظور از شنيدن فهميدن است و گوسفند فقط صدا و ندائى مىشنود ولى فهم و درك نمىكند . چنان كه مىگويند : اساء سمعا فاساء اجابة : بد شنيد و بد اجابت كرد .
وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ
« 1 » سؤال 41 : چگونه مىفرمايد : خداوند روز قيامت با آنان سخن نمىگويد درحالىكه در جاى ديگر مىفرمايد :
فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ
« 2 » يعنى به خدا سوگند كه از همه راجع به كارهايشان سؤال خواهيم كرد ؟
جواب : منظور از سخن نگفتن سخن ملاطفتآميز و احترام است و منظور از سؤال در آن آيه توبيخ و سرزنش و اهانتآميز است . پس با
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 174 : و خداوند روز قيامت با آنان ( اهل كتمان آيات حق و فروشندگان آنها به ثمن قليل ) سخن نمىگويد .
( 2 ) . سورهء حجر ، آيات 92 و 93 : پس به خدايت سوگند كه از همهء آنها راجع به كارهايى كه انجام دادهاند سؤال خواهيم نمود .