بر اين جواب ايراد شده كه بل براى برگشتن از خبر دادن است و اين عمل از خداوند محال است . برخى گفتهاند : او در همه اين آيات به معناى واو است .
برخى گفتهاند : او براى شك است در همه اين موارد ولى نه نسبت به خداى تعالى بلكه نسبت به ما و در آيه
فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى
نسبت به ديد پيامبر ( ص ) ترديد است . زجاج گفته است مراد آن است كه : قيامت در كمتر از يك چشم بر هم زدن حادث مىشود ولى مراد وصف قدرت الهى بر سرعت ايجاد قيامت است هر زمان كه بخواهد و اراده كند .
وَ جَعَلَ لَكُمْ سَرابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ
« 1 » سؤال 538 : چرا در اينجا كلمهء برد را ذكر نفرمود درحالىكه لباس هم براى دفع گرما و هم دفع سرما است ؟
جواب : ذكر يكى از دو ضد دلالت بر ضد ديگرى دارد كه حذف شده است . چنان كه مىفرمايد :
« بِيَدِكَ الْخَيْرُ »
« 2 » و نفرموده « بيدك الخير و الشر » درحالىكه شر نيز بدست خداست . و شاعر نيز مىگويد :
و ما ادرى اذا يمّمت ارضا * اريد الخير ايّها يلينى
« 3 » پس يعنى : خير را مىخواهم نه شر را . يا اينكه خير را مىخواهم و از شر پرهيز مىكنم . ( بنابراين شاعر از ذكر كلمه شر پرهيز كرده چون كلمه خير دلالت به آن دارد )
هامش
( 1 ) . سورهء نحل ، آيه 81 : و خداوند براى شما لباسهايى را قرار داد كه شما را از گرما حفظ مىكند .
( 2 ) . سورهء ، آيهء : خداوندا بدست توست خير .
( 3 ) . وقتى كه به سرزمينى وارد مىشوم نمىدانم كه كداميك به سراغ من خواهد آمد درحالىكه من خير مىخواهم .