يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ يُنْكِرُونَها وَ أَكْثَرُهُمُ الْكافِرُونَ
« 1 » سؤال 539 : چرا اكثر آنها را كافر ناميد درحالىكه تمامى آنها كافر بودند ؟
جواب : زمخشرى مىگويد : نيكوتر از همه آن است كه مراد از اكثر در اينجا جمع است ولى بر اين سخن ايرادى شده است چرا كه برخى علما اطلاق اسم بعض را بر كل تجويز نمىكنند چون جزء مستلزم كل نيست به خلاف كل كه مستلزم جزء مىباشد .
( مثلا وقتى كه خانه گفته مىشود اطاق را نيز در برمىگيرد ولى وقتى كه اطاق گفته مىشود خانه را شامل نمىشود )
رَبَّنا هؤُلاءِ شُرَكاؤُنَا الَّذِينَ كُنَّا نَدْعُوا مِنْ دُونِكَ
« 2 » سؤال 540 : در اين گفتار مشركان چه فائدهاى وجود دارد درحالىكه خدا آگاه و عالم به اين مطلب است ؟
جواب : چون آنان شرك را انكار مىكنند و مىگويند
وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ
« 3 » خداوند آنها را به سكوت زبانى عقاب نموده و جوارح آنها را به نطق . در مىآورد ، پس وقتى كه خدايان خود را مشاهده مىكنند ، مىگويند :
ربّنا هؤلاء شركاؤنا يعنى پس از انكار اكنون اقرار مىكنيم و پس از دروغگوئى اكنون راست مىگوئيم و اين گفتار آنها به منظور جلب رحمت الهى و فرار از غضب پروردگار است ، پس اين گفتار بعنوان اعتراف به گناه است نه آگاه كردن خداوند .
جواب دوّم : آنها چون غضب شديد الهى و عقوبت او را مشاهده و معاينه مىكنند مىگويند ربّنا هؤلاء شركاؤنا به اميد آنكه خداوند گناه آنان را به گردن
هامش
( 1 ) . سورهء نحل ، آيهء 83 : نعمتهاى خدا را مىشناسند بازهم منكر آن مىشوند زيرا بيشتر آنها كافرانند .
( 2 ) . سورهء نحل ، آيهء 86 : پروردگارا ، اينان شريكانى هستند كه ما آنها را به جاى تو مىخوانديم .
( 3 ) . سورهء انعام ، آيهء 23 : به خداوند پروردگار ما قسم كه ما شرك نبوديم .