جواب دوّم : مراد از « والديّ » آدم و حوّا عليهما السلام بودند ابن مسعود و ابىّ و نخعى و زهرى ( ولدى ) قرائت كردهاند كه مراد اسماعيل و اسحاق است و نام بردن از آن دو مؤيد اين قرائت است و بر اين قرائت اشكالى هم نيست برخى گفتهاند : اين دعا بنا بر قرائت مشهور لغزشى از سوى ابراهيم عليه السّلام و به همين لغزش « 1 » اشاره كرده و فرموده است :
وَ الَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ
« 2 »
وَ لا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غافِلًا عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ
« 3 » سؤال 509 : خداوند منزّه از غفلت و پيامبر ( ص ) اعلم مردم به صفات جلال و كمال الهى است . پس چگونه آن حضرت چنين پندارى در مورد خداوند داشته كه خداوند او را از اين پندار نهى فرموده است ؟
جواب : ممكن است كه نهى متوجه غير پيامبر ( ص ) يعنى كسانى باشد كه بواسطه جهل به صفات الهى مىتوانند چنين پندارى داشته باشند و امّا جمله بعد از آن
وَ أَنْذِرِ النَّاسَ
« 4 » دلالت قطعى ندارد كه جملهء قبل خطاب به پيامبر ( ص ) بوده است چرا كه ممكن است خطاب اول متوجه غير پيامبر ( ص ) و خطاب دوم متوجه پيامبر ( ص ) باشد .
جواب دوّم : اين مجاز است و معناى آن چنين است . گمان مبر كه خداوند
هامش
شايد بتوان گفت : دعا براى پدر به خاطر وعده بوده و مادرش نيز مشرك نبوده است ، چرا كه رحم مشرك نمىتواند حامل نور نبوت باشد . چنان كه به حضرت امام حسين عليه السّلام عرض مىكنيم : اشهد انك كنت نورا فى الاصلاب الشّامخة و الارحام المطهّرة . ( مترجم )
( 1 ) . منظور از لغزش ( ترك اولى ) است نه گناه .
( 2 ) . سوره شعراء ، آيهء 82 : و كسى كه اميدوارم كه در روز قيامت خطايم را ببخشايد .
( 3 ) . سوره ابراهيم ، آيهء 42 : و پندار خدا از كردار ستمكاران غافل است .
( 4 ) . سوره ابراهيم ، آيهء 44 : و مردم را بترسان .