شايسته است ؟
جواب : اين درخواست را در حالتى نمود كه خوف بر آن حضرت غلبه كرده و او را غافل از اين معنى كرده بود چرا كه انبياء آگاهترين مردم به خدا و لذا خائفترين آنان بودند و به اين جهت در گفتارى نظير اين معذور بودهاند برخى گفتهاند : در حكمت و علم الهى مقرر شده بود كه هيچ پيامبرى به كفر دچار نشود به شرط آنكه متضرع به درگاه الهى و طالب اجتناب از آن باشد . پس اين درخواست براى تحقق شرط عصمت مطرح شده است .
رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيراً مِنَ النَّاسِ
« 1 » سؤال 504 : در اينجا بتها مضل معرفى شدهاند و هر مضلّى مضرّ نيز هست پس چرا در جاهاى ديگر مىفرمايد :
وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَضُرُّهُمْ وَ لا يَنْفَعُهُمْ
« 2 » جواب : نسبت دادن اضلال به بتها مجاز بواسطه مشابهت است چرا كه چون مردم بواسطه بتپرستى به گمراهى افتاده از گويا بتها آنها را گمراه ساختهاند ، چنان كه گفته مىشود : فتنتهم الدّنيا و غرّتهم « 3 » يعنى مفتون و مغرور به سبب دنيا شدهاند . نظير اين « دواء مسهل » و « سنو قاطع » و « طعام مشبع » و « ماء مرو » و امثال اينهاست . و معناى اين كلمات آن است كه اين آثار به سبب اين اشياء حاصل مىشود و فاعل اصلى آثار خداوند است .
فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ
« 4 »
هامش
( 1 ) . سوره ابراهيم ، آيهء 36 : پروردگار من ! اينها بسيارى از مردم را گمراه كردند .
( 2 ) . سوره يونس ، آيهء 18 : و بجز خدا آن چيز را مىپرستند كه نه آنان ضررى مىرساند و نه نفعى .
( 3 ) . دنيا آنها را مفتون و مغرور ساخته است .
( 4 ) . سوره ابراهيم ، آيهء 37 : پس قرار بده دلهايى از مردم را .