خواهد گفت چگونه تعبير به قال كه دلالت بر زمان گذشته دارد فرموده است ؟
جواب : در صورتى كه اطمينان از اشتباه براى شنونده حاصل شود مانعى ندارد كه ماضى بجاى مضارع و مضارع بجاى ماضى به كار رود چنان كه مىفرمايد :
وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّياطِينُ عَلى مُلْكِ سُلَيْمانَ
« 1 » كه منظور « ما تلت » مىباشد ولى
« ما تَتْلُوا »
گفته شده است . و يا مىفرمايد :
فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِياءَ اللَّهِ
« 2 » كه منظور « قتلتم » مىباشد .
حطيئه عزيز مىگويد :
شهد الحطيئة يوم يلقى ربّه * انّ الوليد احقّ بالغدر
« 3 » كه منظور « يشهد » مىباشد . در اينجا نيز چون فرمود :
لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ
« 4 » و قضاى امر در روز قيامت است اشتباه در زمان پيش نمىآيد و لذا در آغاز جمله قال فرمود كه منظور يقول مىباشد .
وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ
« 5 » سؤال 494 : چگونه مىفرمايد خداوند ظالمان را گمراه مىكند درحالىكه ما بسيارى از ظالمان را مىبينيم كه هدايت شده و اسلام آورده و توبه كرده و از متّقيان شدهاند ؟
جواب : مراد آن است كه تا وقتى كه ظالمان مصرّ بر كفر و ظلم و روگردان از تعقل و استدلال باشند از هدايت برخوردار نيستند .
هامش
( 1 ) . سوره بقره ، آيهء 102 : و پيروى كردند از آنچه كه شياطين بر ملك سليمان مىخوانند .
( 2 ) . سوره بقره ، آيهء 91 : پس چرا پيامبران خدا را مىكشيد ( كشتيد ) .
( 3 ) . حطيئه روز رستاخيز شهادت مىدهد كه وليد سزاوارتر به فريب است .
( 4 ) . سوره ابراهيم ، آيهء 22 : وقتى كار پايان آمد .
( 5 ) . سوره ابراهيم ، آيهء 27 : و خداوند ظالمان را گمراه سازد .