لِذلِكَ خَلَقَهُمْ
« 1 » سؤال 454 : ذلك اشاره به چيست ؟
جواب : اشاره به اختلاف و رحمت و آن دو حالتى كه آن دو گروه دارا هستند پس معنى چنين است : خداوند اهل اختلاف را براى اختلاف و اهل رحمت را براى رحمت آفريده است .
ابن عباس اين آيه را چنين تفسير نموده و گفته : خداوند آنها را دو فرقه آفريده است يك فرقهاى كه مورد رحمت هستند و اختلاف ندارند . 2 - فرقهاى كه مورد رحمت نيستند و اختلاف دارند .
برخى گفتهاند : اشاره به معناى رحمت يعنى ترحم است پس ضمير در « خلقهم » به كسانى برمىگردد كه مورد رحمت هستند و اختلاف ندارند .
برخى گفتهاند : « ذلك » اشاره به اختلاف است و ضمير « خلقهم » به كسانى برمىگردد كه اختلاف دارند و ل در دو معناى اوّل و سوّم لام عاقبت و صيرورت است نه ل ( به معناى كى يعنى لام ) غرض و مقصود چرا كه غرض خداوند از خلقت آدميان اختلاف دينى نبوده است ، زيرا با حكمت الهى منافات دارد و نظير اين ل در آيه
فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً
« 2 » است كه ل عاقبت مىباشد . و همچنين قول قول شاعر
لدوا للموت و ابنوا للخراب * فكلّكم يصير الى التّراب
برخى گفتهاند : ل تمكين و اقتدار است چنان كه در قول الهى است
جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ
« 3 » و به اين آيه :
وَ الْخَيْلَ وَ الْبِغالَ وَ الْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوها
« 4 »
هامش
( 1 ) . سورهء هود ، آيهء 119 : و اگر خداوند مىخواست مردم را يك امّت قرار مىداد ولى همواره در حال اختلاف بسر مىبرند و خداوند براى همين آنها را آفريده است .
( 2 ) . سوره قصص ، آيهء 8 : اهل بيت فرعون موسى را از دريا برگرفت تا دشمن و مايه اندوه آل فرعون شود .
( 3 ) . سوره قصص ، آيهء 73 : قرار داد شب را به روى شما تا در آن آرامش يابيد .
( 4 ) . سوره نحل ، آيهء 8 : و اسب و اشتر و حمار را براى سوارى و تجمّل مسخر شما گردانيد .