يخلّدوا فيها « 1 » زجاج نيز گفته است : فائده اين استثناء آنست كه به ما اعلام مىكند كه اگر خدا نمىخواست كه آنها را مخلد گرداند مخلد نمىساخت .
جواب سوّم : الّا براى استثناء فاصله زمانى بين رستاخيز و حشر و وقوف در صحنه قيامت و حساب و ورود در بهشت و جهنم است ، چرا كه سعادتمندان و شقاوتمندان در تمام اين زمان نه در بهشت هستند و نه در دوزخ .
جواب چهارم : ما در اين آيه به معناى من است و موحدان تبهكار مستثنى شده و به اندازه گناهانشان عذاب شده و سپس از آنجا خارج و به بهشت داخل مىشوند و در اين وجه استثناء فقط متوجه شقاوتمندان است نه سعادتمندان .
جواب پنجم : و در اين آيه زمان حضور اعرافيان در اعراف قبل از ورود به بهشت استثناء شده است . يعنى خداوند نمىخواهد كه اعرافيان در جهنم مخلّد باشند .
استثناء در اين صورت فقط متوجه سعادتمندان است نه شقاوتمندان چون در پايان وارد بهشت ابدى مىشوند از خلود در جهنم استثناء شدهاند .
جواب ششم : استثناء از خلود در عذاب جهنم و نعيم بهشت است . چرا كه شقاوتمندان در عذاب جهنم مخلد نيستند بلكه با زمهرير و چيزهائى غير از آتش كه غضب الهى است و شديدتر از عذاب است عذاب مىشوند و همچنين سعادتمندان غير از نعمتهاى بهشتى به چيزهائى بالاتر دست مىيابند كه خداوند وعده كرده و فرموده است :
لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى وَ زِيادَةٌ
« 2 »
هامش
( 1 ) . مگر اينكه خدا بخواهد و خدا خواسته است كه آنها مخلّد باشند .
( 2 ) . سورهء يونس ، آيهء 26 : براى آنان كه نيكى كنند ، جزاى نيك است و بيش از آن و زياده بر آن