چنان كه باز مىفرمايد :
وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ . . .
وَ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ
« 1 » و باز مىفرمايد :
فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ
« 2 » ( پس مراد از استثناء اين است كه جهنميان فقط در عذاب آتش و بهشتيان فقط در نعمتهاى بهشتى مخلد نيستند بلكه در غضب اللّه و رضوان اللّه نيز مىباشند كه مشيت الهى به اين استثناء تعلق گرفته است ) و مؤيد اين وجه ششم جملهء پايانى آيه است كه مىفرمايد :
إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ
« 3 » كه پس از استثناء ذكر شده است و باز پس از ذكر سعادتمندان مىفرمايد
عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ
« 4 » يعنى هر عذابى كه بخواهد متوجه اهل دوزخ مىكند و عطاى پايانناپذيرى كه بخواهد متوجه اهل بهشت مىكند . پس اختلاف دو مقطع نشان مىدهد كه استثناء صرفا همين قول است كه مطرح شد . پس بنگر كه قرآن چگونه ( يفسّر بعضه بعضا ) « 5 »
وَ إِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِيبَهُمْ غَيْرَ مَنْقُوصٍ
« 6 » سؤال 453 : ايفاء و توفيه به معناى اعطاى شيىء بطور كامل و وافى است پس چه نيازى بود كه پس از إنّا لموفّوهم نصيبهم كلمه « غير منقوص » را ذكر فرمايد ؟ چون تام ناقص نيست ؟
جواب : اين از باب تأكيد است .
وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً واحِدَةً وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ
هامش
( 1 ) . سورهء توبه ، آيهء 72 : خداوند مردان و زنان مؤمن را وعده داد . . . و بهشتى از خدا
( 2 ) . سوره سجده ، آيهء 17 : پس كسى نمىداند كه چه پنهان شده براى آنان از نور چشمى
( 3 ) . سوره هود ، آيهء 107 : همانا پروردگارت انجامدهنده است آنچه را كه بخواهد
( 4 ) . سورهء هود ، آيهء 108 : عطائى ابدى و نامقطوع
( 5 ) . بخشى از قرآن بخشى ديگر از قرآن را تفسير مىكند .
( 6 ) . سورهء هود ، آيهء 109 : و ما مهم آنان را بدون نقص به آنان مىدهم