جواب : تبعيض در اينجا به همان معناى حقيقى آن است چرا كه اهل قيامت بر 3 دستهاند 1 - شقاوتمندان يعنى جهنميان و 2 - سعادتمندان يعنى بهشتيان 3 - اعرافيان كه نه سعادتمند و نه شقاوتمند جواب دوّم : معناى كلام اين است : ( فمنهم شقيّ و منهم سعيد ) « 1 » اين جمله اقتضاء مىكند كه بر اساس واقع شقاوتمندان برخى از مردم و سعادتمندان برخى از مردم باشند نه اينكه مردمان شقاوتمند و سعادتمند هر دو گروه به منزله يك بخش باشند بلكه هر كدام بخش جداگانهاى مىباشند و در نتيجه يك كل را تشكيل مىدهند چنان كه مىگوئيم : من الحيوان انسان و من الحيوان غير انسان « 2 » درحالىكه مجموعه حيوانات يا انسان هستند و يا غير انسان .
خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ
« 3 » سؤال 452 : با توجه به اينكه دوام آسمان و زمين كنايه از خلود و جاودانگى بهشتيان و جهنميان در بهشت و جهنم است و با توجه به اينكه دوام آسمان و زمين جاودانه نيست بلكه به حكم
كَلَّا إِذا دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا
« 4 » و به حكم
إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ
« 5 » و به حكم
يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ
« 6 » « امثال اينها كه در قرآن فراوان است پايانپذير مىباشند و خراب خواهند شد . پس چگونه دوام آسمان و زمين را كه پايان پذيرند كنايه از خلود
هامش
( 1 ) . برخى از آنها شقاوتمند و برخى از آنها سعادتمندند .
( 2 ) . برخى از حيوانات انسان و برخى از حيوانات غير انسان هستند .
( 3 ) . سورهء هود ، آيهء 107 : در آن جاودانى هستند تا آسمانها و زمين باقى است .
( 4 ) . سوره فجر آيهء 21 : اين چنين نيست روزى كه از زلزله پىدرپى زمين به كلى خرد و متلاشى شود .
( 5 ) . سوره انفطار ، آيهء 1 : هنگامى كه آسمان شكافته شود .
( 6 ) . سورهء انبياء ، آيهء 104 : روزى كه آسمانها را مانند طومار درهم پيچيم .