و برخى مىگفتند : بتان قبلهء ما در عبادت هستند چنان كه كعبه چنين است .
و اما گروهى كه از همه بيشتر بودند مىگفتند و بر هر بتى شيطانى از سوى خدا موكل است پس هر كسى كه بتى را چنان كه شايسته است بپرستد شيطان حوائج او را برآورده مىسازد به امر الهى ولى كسى كه كوتاهى در عبادت بت نمايد شيطان به امر الهى بر او بلا و نكبت مىفرستد پس همه طوائف بتپرست معتقد بودند كه بتپرستى همان خداپرستى و تقرب به خداوند است ولى راههاى آن مختلف بود .
قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكائِكُمْ مَنْ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ
« 1 » سؤال 408 : مشركين اعتراف به اعاده و رستاخيز چه از ناحيه خداوند و چه غير خداوند نداشتند ، پس چگونه خداوند بهوسيله اعاده و رستاخيز با آنها احتجاج مىكند ؟
جواب : چون اعاده يك شىء بدليل آشكار بودن برهان آن يعنى قدرت بر خلق ابتدايى آن روشن است و از سوى ديگر نسبت به ما انسانها اعاده آسانتر از خلق ابتدائى است آنها را ملزم به اعتراف مىكند پس گويا آنان رستاخيز را به دليل وضوح برهان آن قطعى مىدانستند .
فَإِلَيْنا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللَّهُ شَهِيدٌ عَلى ما يَفْعَلُونَ
« 2 » سؤال 409 : چرا خداوند در اين آيه شهادت و گواهى بر اعمال را پس از رجوع انسانها بسوى پروردگار دانسته است درحالىكه خداوند تعالى همواره بر اعمال آدميان گواه و شاهد است ؟
جواب : منظور گواهى بر نتيجه آن يعنى ثواب و عقاب است . پس گويا
هامش
( 1 ) . سورهء يونس ، آيهء 34 : بگو آيا از بتان شما قادر است كه خلق را بيافريند و سرانجام برگرداند .
( 2 ) . سورهء يونس ، آيهء 46 : پس بازگشت شما بسوى ماست سپس خدا بر آنچه مىكند گواه است .