در جاى ديگر مىفرمايد :
« وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ »
« 1 » ؟
جواب : قيامت مواقف و مواطن گوناگونى دارد . پس در يك موقف با آنها سخن نمىگويد و در يك موقف چنين . سخن مىگويد . چنان كه در يكجا مىفرمايد :
« فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ »
« 2 » ولى در جاى ديگر مىفرمايد :
« فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ »
« 3 » جواب دوّم : خداوند با مشركان سخن محبتآميز و با لطف نمىگويد بلكه با آنان كلام سرزنشآميز و طعنه مىگويد .
قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ . . . .
فَسَيَقُولُونَ اللَّهُ
« 4 » سؤال 407 : اين آيه تا پايان دلالت دارد كه بتپرستان قبول داشتند كه خداوند خالق و رازق و مدير تمام مخلوقات است پس چگونه در عين حال بت مىپرستيدند ؟
جواب : آنها مىپنداشتند كه پرستش بتان آنها را به خداوند تعالى نزديك مىسازد . گروهى از آنها مىگفتند ما شايسته عبادت كردن پروردگار بدون واسطه نيستيم زيرا خداوند عظمت و جلال دارد و ما نقص و حقارت ، پس بتان را واسطه قرار مىدادند چنان كه مىگفتند :
« ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى »
« 5 » و برخى مىگفتند : ما بتان را بر شكل و شمايل فرشتگان ساخته و آنان را مىپرستيم تا فرشتگان نزد خدا ما را شفاعت كرده و موجب تقرب ما به پروردگار شوند .
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 174 : و خداوند با آنان در روز قيامت سخن نمىگويد .
( 2 ) . سورهء رحمن ، آيهء 39 : پس در آن روز هيچ از گناه انس و جن پرسيده نشود .
( 3 ) . سورهء حجر ، آيات 92 و 93 : پس به پروردگارت سوگند از همه آنان مىپرسيم از آنچه عمل مىكنند .
( 4 ) . سورهء يونس ، آيهء 31 : بگو كيست از آسمان و زمين به شما روزى مىدهد ؟ . . . . جواب مىدهند خداوند . . .
( 5 ) . سورهء زمر ، آيهء 3 : نمىپرستيم آنها را مگر آنكه به خدا نزديك سازند ما را .