سؤال 402 : با آنكه بهشت دار الخلود است و براى گفتار اهل بهشت پايانى وجود ندارد پس چگونه مىفرمايد گفتگوى بهشتيان با
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ »
ختم مىشود ؟
جواب : يعنى در هر مجلسى كه دعا و تسبيح و ذكر مىگويند آن مجلس به حمد ختم مىشود ، چرا كه بهشتيان به منظور تلذذ و تنعم به ذكر و تسبيح اشتغال دارند .
لَوْ شاءَ اللَّهُ ما تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ
« 1 » سؤال 403 : خداوند تعالى عذر كافران را كه مىگويند :
« لَوْ شاءَ اللَّهُ ما أَشْرَكْنا وَ لا آباؤُنا »
« 2 » نپذيرفته است و به همين جهت از تبهكاران نيز اگر بگويند : « اگر خدا مىخواست ما گناه نمىكرديم پس بر ما حد جارى نكنيد » پذيرفته نيست . پس چرا پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمود : اگر خدا مىخواست من قرآن را بر شما تلاوت نمىكردم ؟
جواب : پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله اين جمله را به امر خداوند تعالى فرمود ، چرا كه خداوند مىفرمايد :
« قُلْ لَوْ شاءَ اللَّهُ ما تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ »
و بنده مىتواند احتجاج به مشيت الهى كند در صورتى كه خداوند دستور به احتجاج داده باشد . ولى در غير اين صورت نمىتواند به مجرد مشيت احتجاج كند و اينجا از همان موارد است كه مىتواند و لذا حضرت احتجاج فرمود .
فَلَمَّا أَنْجاهُمْ إِذا هُمْ يَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ
« 3 »
هامش
خداوند پروردگار جهانيان است .
( 1 ) . سورهء يونس ، آيهء 16 : اگر خداوند مىخواست من بر شما قرآن تلاوت نمىكردم .
( 2 ) . اگر خداوند مىخواست ما و پدرانمان شرك نمىورزيديم .
( 3 ) . سورهء يونس ، آيهء 23 : پس از آنكه ما نجاتشان داديم باز در زمين به ناحق ظلم و ستمگرى آغاز مىكنند .