يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ »
« 1 » و در حديث مشهورى آمده است : « من عمل سيّئة فعليه وزرها و وزر من عمل بها الى يوم القيامة » « 2 » جواب : مراد از بار در آيه مورد سؤال گناه كسى است كه ديگرى هيچ نقشى مستقيم يا غير مستقيم در حصول آن ندارد و حصول آن بطور كامل به خود آن فرد نسبت داده مىشود . ولى اگر چنين نباشد و ديگرى هم در آن بگونهاى نقش داشته است گناه آن را بر دوش خواهد كشيد .
برخى گفتهاند : مشركان به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله پيشنهاد مىدادند كه به دين ما گرايش پيدا كن و ما گناه تو را به گردن مىگيريم و اين آيه شريفه مىفرمايد :
« كسى نمىتواند داوطلبانه گناه ديگرى را به عهده بگيرد چنان كه مشركان پنداشتهاند . و يا كافران كه به مؤمنان مىگفتند :
« اتَّبِعُوا سَبِيلَنا وَ لْنَحْمِلْ خَطاياكُمْ »
« 3 » اما آن آيات و روايات كه در سؤال آمده است بر صورتى حمل مىشود كه از روى اجبار باشد نه اختيار . پس بين اين آيه و آن دسته از آيات و روايات منافاتى وجود ندارد .
هامش
( 1 ) . سورهء نحل ، آيهء 25 : بايد بار سنگين گناه خود را بطور كامل و نيز بار گناه كسانى كه از جهل گمراهشان نمودند را روز قيامت بر دوش بگيرند .
( 2 ) . هركس كه پايهگذار يك سنّت خير باشد پاداش آن و پاداش همه كسانى كه به آن عمل مىكنند تا قيامت براى او محسوب مىگردد و كسى كه پايهگذارى يك سنّت زشت باشد كيفر آن و كيفر همه كسانى كه به آن عمل كنند تا قيامت براى او نوشته مىشود .
( 3 ) . سورهء عنكبوت ، آيهء 12 : از راه ما تبعيت كنيد و ما خطاهاى شما را بر دوش مىكشيم .