وَ ضَلُّوا عَنْ سَواءِ السَّبِيلِ
« 1 » سؤال 244 : چه فايدهاى در بيان اين جمله بود درحالىكه قبل از آن مىفرمايد :
قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ
« 2 » جواب : مراد از ضلالت اول ضلالت و گمراهى نسبت به انجيل و مراد از ضلالت دوم گمراهى نسبت به قرآن است .
كانُوا لا يَتَناهَوْنَ عَنْ مُنكَرٍ فَعَلُوهُ
« 3 » سؤال 245 : نهى از منكر بعد از وقوع و فعل آن بىمعنى است . پس چرا خداوند گروهى را به خاطر نهى نكردن از منكرى كه انجام پذيرفته است سرزنش مىفرمايد ؟
جواب : در اين آيه تقدير وجود دارد كه در اصل چنين بوده است : كانوا لا يتناهون عن معاودة منكر فعلوه « 4 » و يا تقدير چنين بوده است لا يتناهون عن منكر ارادوا فعله يعنى انسان وقتى كه نشانههاى فسق و ابزار آن را ديد بايد آماده شده و با آن مبارزه و از آن نهى كند . و ممكن است كه منظور از لا يتناهون اصرار و استمرار و عدم خوددارى از گناهانى است كه انجام مىدادهاند . زيرا به گفتهء برخى : تناهى عن المنكر و انتهى عنه به يك معنى و به معناى دست برداشتن از منكر و گناه است . پس معناى آيه چنين است :
آنان از منكرى كه انجام مىدهند دست بردار نيستند .
وَ لكِنَّ كَثِيراً مِنْهُمْ فاسِقُونَ
« 5 »
هامش
( 1 ) . سورهء مائده ، آيهء 77 : و از راه راست گمراه شدند .
( 2 ) . سورهء مائده ، آيهء 77 : و قبلا گمراه شده بودند .
( 3 ) . سورهء مائده ، آيهء 79 : از اعمال زشتى كه انجام مىدادند يكديگر را نهى نمىكردند .
( 4 ) . آنها از تكرار انجام گناه جلوگيرى نمىكردند .
( 5 ) . سورهء مائده ، آيهء 81 : و اما بسيارى از آنان فاسقند .