و توجيه هستند ؟
جواب : همّت جواب لو لا نيست بلكه كلامى مقدم بر آن است و جواب همّت در تقدير به شكل قسم است و جواب لو لا حذف شده و در اصل چنين بوده است : لقد همت طائفة منهم ان يضلوك و لو لا فضل اللّه عليك و رحمته لاضلوك . « 1 »
لا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ
« 2 » سؤال 189 : نجوى فعلى است كه از اسم گرفته شده ، پس چگونه مىتوان اسم را از فعل
« مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ »
استثناء نمود ؟
جواب : در اين آيه اضمار وجود دارد تقدير آن اين است : الا نجوى من امر بصدقة « 3 » پس استثناء فعل از فعل صورت گرفته است . مثل :
وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ
« 4 » كه در اصل و لكن البر برّ من آمن باللّه .
إِلَّا مَنْ أَمَرَ . . .
وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ
« 5 » سؤال 190 : چگونه ابتدا آمر به صدقه و سپس فاعل را ذكر فرمود ؟
جواب : ابتدا آمر را ذكر كرد تا بفهماند كه اگر آمر به خير ارزشمند است به طور قطع و مسلّم فاعل خير ارزشمندتر است و سپس فاعل را ذكر كرد و به او وعدهء اجر عظيم داد تا برترى فاعل را كه خير بجا مىآورد
هامش
نمائى و از كسانى نباش كه از خائنان حمايت نمائى .
( 1 ) . برخى از آنان تصميم گرفتند كه تو را گمراه كنند و اگر فضل الهى نبود تو را گمراه مىكردند .
( 2 ) . سورهء نساء ، آيهء 114 : در بسيارى از سخنان در گوشى آنها خير و سودى نيست مگر كسى كه امر به كمك به ديگران نمايد .
( 3 ) . مگر نجواى كسى كه امر به صدقه بنمايد .
( 4 ) . سورهء بقره ، آيهء 177 : و اما نيكى ، نيكى كسى است كه به خدا ايمان آورد .
( 5 ) . سورهء نساء ، آيهء 114 : مگر كسى كه امر نمايد . . . و كسى كه چنين كند .