نه اختلاف فراوان است و نه اختلاف اندك .
سؤال 172 : بر اساس اين استدلال ( از جانب خدا بودن قرآن بدليل عدم اختلاف كثير ) هر كتابى كه از سوى غير خدا باشد بايد در آن اختلاف فراوان باشد درحالىكه چنين نيست چون مراد از اختلاف يا دروغ و تباين در نظم است و يا تناقض در معانى و يا تفاوت برخى از كتاب با برخى ديگر از آن در فصاحت و بلاغت و حكمت و پرفائده بودن است و كتابهايى داريم كه چنين نيستند .
جواب : هر كتابى كه فقط در يك فن از فنون مختلف و از ناحيه غير خداوند باشد قطعا اختلاف در آن وجود دارد و اين معنى به استقراء دريافته شده است درحالىكه قرآن جامع فنون و علوم گوناگون است . پس اگر قرآن از سوى غير خدا بود نسبت به هر فن اختلاف در آن پديد مىآمد و مجموع آن اختلاف فراوانى را ايجاد مىكرد .
وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ إِلَّا قَلِيلًا
« 1 » سؤال 173 : چگونه مىفرمايد : اگر فضل و رحمت الهى نبود از شيطان پيروى مىكرديد مگر اندكى ، در حالى كه اگر فضل و رحمت خدا نباشد همگان از شيطان تبعيت خواهند كرد نه اندكى ؟
جواب : استثناء يعنى الّا قليلا به ما قبل برمىگردد و تقدير آن است :
اذاعوا به الّا قليلا « 2 » بعضى گفتهاند : لعلمه الّذين يستنبطون منهم الّا قليلا « 3 » . برخى گفتهاند : و لو لا فضل اللّه عليكم بارسال الرّسل لاتّبعتم الشّيطان فى الكفر و الضّلال
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ، آيهء 83 : و اگر نبود فضل و رحمت خدا بر شما ، جز عدهء كمى از شيطان پيروى مىكرديد .
( 2 ) . اسرار جنگى را فاش مىكنند مگر اندكى از آنان .
( 3 ) . اگر اخبار سرّى را به پيامبر و اولى الامر ارجاع مىدادند صاحبان بصيرت در آن مورد صلاحانديشى مىكردند مگر اندكى از آنان .