جواب دوّم : معناى آيه اين است : اى انسان آنچه كه از حسنات يعنى نعمتها بسوى تو سرازير مىشود از فضل الهى است و بديها يعنى قحطىها و ناراحتىها بواسطهء شئامت و نحوست كار و معصيت خود توست نه به شئامت محمد صلّى اللّه عليه و آله چنان كه مشركان مىپندارند . و اين قول را اين آيه تأييد مىكند كه :
وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ
« 1 »
وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ
« 2 » سؤال 170 : چگونه خداوند سيئه را به خود انسان نسبت مىدهد درحالىكه گفته شده كه شر و معصيت به ارادهء الهى تحقق مىيابد ؟
جواب : مراد از حسنه و سيئه طاعت و معصيت نيست بلكه قحطى و رفاه و يا پيروزى و شكست است . لذا مىفرمايد : و ما اصابك و نمىفرمايد : ما عملت من سيئة .
أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً
« 3 » سؤال 171 : از حيث مفهوم آيه دلالت مىكند كه در قرآن اختلاف اندكى وجود دارد و گرنه تقييد به وصف كثرت بىفائده است . آيا مىتوان پذيرفت كه در قرآن اختلاف وجود دارد ؟
جواب : تقييد به وصف كثرت براى مبالغه در اثبات ملازمه است پس گويا مىفرمايد : اگر از سوى غير خدا بود در آن اختلاف فراوان بود و قطعا اختلاف كم و اندك نيز وجود داشت ولى چون از طرف خداوند است در آن
هامش
( 1 ) . سورهء شورى ، آيهء 30 : و آن چه از سختى به شما مىرسد بواسطه آنست كه خود بدست آوردند و بسيارى را خدا عفو مىكند .
( 2 ) . سورهء نساء ، آيهء 79 : و آنچه از بدى به تو مىرسد از جانب تست .
( 3 ) . سورهء نساء ، آيهء 82 : آيا دربارهء قرآن نمىانديشند كه اگر از ناحيه غير خدا بود آنان اختلافات فراوانى مىيافتند .