و مشرك است . علاوه بر اينكه ، مراد از تبديل برگرداندن همان پوست سوخته به صورت پوست سالم است و عينيت محفوظ مىباشد . و اينكه فرمود : غيرها به اعتبار صفت سوختگى و غير سوختگى است چنان كه مىفرمايد :
يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ
« 1 » كه منظور تبديل صفات است نه تبديل ذات و چنان كه شاعر مىگويد :
و ما النّاس بالنّاس الّذين عهدتهم * و ما الدّار بالدّار الّتى كنت اعهد
« 2 »
. . . وَ نُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا
« 3 » سؤال 166 : چگونه مىفرمايد : مؤمنان را در زير سايه گسترده قرار خواهيم داد درحالىكه در بهشت خورشيدى و گرمايى نيست تا نيازى به سايه گسترده و يا غير گسترده باشد ؟
جواب : ظلّ و سايه كنايه از مكان استقرارى است كه داراى لذّت و تفريح است چنان كه عرف مردم حجاز در آن هواى بسيار گرم سايه را بهترين محل آرامش مىدانستند . پس خطاب به اهل حجاز با آن چيزى است كه مىتوانستند آن را بفهمند و تعقل كنند . چنان كه مىفرمايد :
وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَ عَشِيًّا
« 4 » درحالىكه در بهشت طلوع و غروب خورشيد نيست تا صبح و شام معنى پيدا كند اما چون آنان تمامى نعمت را در غذا و كمال آن را در حاضر بودن در صبح و شام مىدانستند تعبير به بكرة و عشيا « 5 » فرمود .
فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ
هامش
( 1 ) . سورهء ابراهيم ، آيهء 48 : روزى كه زمين به غير زمين تبديل شود و آسمانها نيز .
( 2 ) . مردم آن مردمى نبودند كه من مىشناختم و خانه آن خانهاى نبود كه من به خاطر داشتم .
( 3 ) . سورهء نساء ، آيهء 57 : . . . مؤمنان عمل و صالح كنندگان را در سايهاى كه گستردهاند داخل مىكنيم .
( 4 ) . سورهء مريم ، آيهء 62 : و به آنان صبح و شام روزى مىرسد .
( 5 ) . صبحگاهان و شامگاهان .