بسيار مؤثر بوده است . روش تحصيل زبان و ادب عربى درين قرن همچنانكه ضمن تحقيق در علوم ادبى اين عصر ديدهايم طورى بود كه موجب مهارت طالبان علوم در انشاء ميشد و به همين سبب عدد شاعران و نويسندگان عربىزبان پارسىنژاد درين عهد بسيارست .
نثر عربى
در قرن چهارم و آغاز قرن پنجم در نثر عربى دو جريان مختلف مشاهده مىشود يكى توجه بنثر مصنوع و ديگر نثر مرسل و دور از صنايع كه خاص نويسندگان كتب علمى و بعضى از ادبا مانند ابو حيّان توحيدى بوده است . ابو حيّان توحيدى در نگارش كتب خود بصنايع توجهى نداشت . هرجا آن صنايع بطبيعت بر قلم او جارى ميشد از آنها استفاده ميكرد و در غير اين صورت از آوردن آنها خوددارى مينمود . مثل آنست كه ابو حيّان توجه بصنايع گوناگون و فدا كردن معانى را براى خاطر آنها نمىپسنديد و اين معنى از مثالبى كه براى صاحب بن عبّاد شمرده است برميآيد « 1 » .
نويسندگان تواريخ از قبيل ابو منصور ثعالبى و ابو الفرج اصفهانى و حمزة بن الحسن اصفهانى و جز آنان هم معمولا همين روش را داشتند مگر بعضى از آنان مثل عتبى كه احيانا تاريخ را جولانگاه صنايع قرار ميداده و درين راه از افراط و تندروى هم امتناعى نداشتهاند .
موضوع مهم در نثر عربى قرن چهارم و نيمهء اول قرن پنجم شيوع فن و صنعت است در آن . در قرن دوم و سوم و اوايل قرن چهارم نويسندگان زبان عربى تحت تأثير ادب پهلوى و يونانى از تصنّع دورى مىجستند و آثار آن ايام همه بنثر مرسل و خالى از هرگونه تكلّف است . سادگى و روانى كلام نويسندگان اين دوره را بجاى توجّه بظواهر الفاظ متوجه بيان معانى و مطالب مهم و بحثهاى سودمند در موارد مختلف مىكرد ليكن در قرن چهارم توجه نويسندگان بيشتر متوجه الفاظ شد و آمادگى زبان عرب براى استفاده از صنايع هم آنانرا درين كار تشجيع نمود چنان كه به زودى آثار مختلفى به اين سبك پديد آمد و اكثر نويسندگان متوجه اين طريقه شدند .
هامش
( 1 ) - معجم الادباء ياقوت حموى چاپ مصر ج 6 ص 190 و صحائف بعد از آن