از كتب ديگرى غير از تاريخ الامم و الملوك طبرى در آن نقل شده و كتاب از صورت ترجمه بهيأت تأليف درآمده است آن را باسم بلعمى ميناميم البته اين كتاب را بلعمى وزير امير منصور بن نوح سامانى بفرمان آن پادشاه از سال 352 بعنوان ترجمه از كتاب تاريخ طبرى آغاز كرد ليكن بعدا از منابع مختلف ديگرى راجع بتاريخ ايران استفاده برده و مطالبى را هم از كتاب تاريخ طبرى حذف نموده است . « 1 » در آغاز اين كتاب و در مجمل التواريخ و القصص « 2 » از چگونگى فرمان ابو صالح منصور بن نوح بر زبان ابو الحسن الفائق الخاصه و آغاز كار مترجم و مؤلف در سال 352 سخن رفته است . ازين كتاب نسخ خطى متعدد در دست است و يك بار در هندوستان بطبع بسيار مغلوط چاپ شده است .
ابو على محمد بن محمد بن عبد الله البلعمى وزير معروف امير منصور بن نوح سامانى مترجم و مؤلف تاريخ بلعمى از اكابر رجال قرن چهارمست . پدرش ابو الفضل محمد بن عبد اللّه البلعمى از سال 279 وزير اسمعيل بن احمد سامانى و پسرش احمد و پسر احمد نصر بوده و در سال 326 از وزارت بر كنار شده و در سال 330 درگذشته است و علت شهرت او ببلعمى انتساب او و نياكان ويست به « بلعمان » از قراء مرو . برخى علت شهرت او را بدين نام انتساب نياكان او دانستهاند به « بلعم » از بلاد روم . پسر ابو الفضل يعنى ابو على محمد چندى وزير ابو الفوارس عبد الملك بن نوح ( 343 - 350 ) و ابو صالح منصور بن نوح ( 350 - 366 ) بوده و بامر اين پادشاه اخيرست كه بترجمه و تأليف تاريخ بلعمى مبادرت كرده است . وفات او را گرديزى در سال 363 هجرى نوشته است « 3 » .
ترجمهء تفسير طبرى - اين كتاب ترجمهييست از جامع البيان فى تفسير القرآن از محمد بن جرير الطبرى كه هم بفرمان ابو صالح منصور بن نوح مقارن همان تاريخى كه دستور ترجمهء تاريخ طبرى را صادر كرده بود ، شروع بترجمهء آن به زبان پارسى شد .
در مقدمهء اين ترجمه چنين آمده است :
« اين كتاب تفسير بزرگست از روايت محمد بن جرير الطبرى رحمة اللّه عليه ، ترجمه كرده به زبان
هامش
( 1 ) - ترجمهء تاريخ طبرى چاپ هند ص 1
( 2 ) - چاپ تهران ص 180
( 3 ) - زين الاخبار چاپ تهران ص 35