تفسير قرآن - چند نسخه از تفاسير قديم در كتابخانها موجودست كه باحتمال قوى از قرن چهارم هجريست مانند تفسيرى كه از مجلّد سوم آن نسخهيى در كتابخانهء دانشگاه كمبريج موجودست و قطعهيى از كتاب تفسير كه در كتابخانهء فاتح استانبول باقيست « 1 » . تفسير نخستين مسلّما در قرن چهارم نگارش يافته است زيرا مؤلف از بزرگانى كه بعد از سال 400 زيستهاند نامى نبرده است . نثر اين تفسير شيوا و روانست و حتى در ترجمههايى كه از آيات شده در عين رعايت جانب امانت ، زيبايى كلام و گويايى عبارات هم در نظر بوده است . مثلا در اين آيات از سورهء « يس » : [ و القرآن الكريم ، بدين قرآن كه درستست و استوار .
إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ ،
كه تو از جملهء پيامبران فرستادهاى . على صراط مستقيم ، و تو بر راه راستى ، روا باشد كه گويى ، تو از پيغامبران مرسلى ، آن پيغامبران كه ايشان بر راه راستاند و شريعتى روشن و حجتى پيدا ( دارند ) ] .
هداية المتعلمين فى الطب تصنيف ابو بكر ( يا ابو حكيم ) ربيع بن احمد اجوينى بخارى شاگرد ابو القاسم مقانعى از شاگردان ابو بكر محمد بن زكرياى رازى . اين كتاب در اواسط نيمهء دوم قرن چهارم تأليف شد و در شمار كتب متوسط طب است .
نسخهيى ازين كتاب در كتابخانهء فاتح استانبول و نسخهيى ديگر در كتابخانهء بودليان در انگلستان موجودست « 2 » . نظامى عروضى « 3 » هدايهء اجوينى را از « كتب وسط » يعنى متوسطات در طب شمرده و در شمار كتابهايى آورده است كه مىبايست بعد از مجملات خوانده شود .
حدود العالم من المشرق الى المغرب همچنانكه هنگام تحقيق در علم جغرافيا گفتهايم از جملهء كتب معتبر جغرافياست كه بسال 372 در صفت زمين و نهاد و انقسامات آن و نواحى و بلاد و اقوام مختلف و احوال آنها و نظاير اين امور نوشته شده
هامش
( 1 ) - مقدمهء قراضهء طبيعيات ص 38 و برگزيدهء نثر پارسى ص 36
( 2 ) - مجلهء يادگار مقالهء آقاى تقىزاده شمارهء 6 - 7 سال پنجم ؛ مجلهء يغما مقالهء آقاى مينوى شمارهء 12 سال 3 ؛ مقدمهء قراضهء طبيعيات بقلم آقاى دكتر صديقى
( 3 ) - چهار مقاله ص 70