ديگر از علماى لغت و ادب درين عهد ابو عمرو احمد بن محمد بن ابراهيم زوزنى ( م . 374 ) از زوزن خراسان ميان نيشابور و هراتست . از آثار مشهور او شرح معلّقات سبع است كه دلالت تامّى بر وسعت اطلاع زوزنى در لغت و نحو و تصريف دارد .
بسيارى ديگر از اصحاب علوم ادبى درين عهد بودهاند كه بسبب اشتغال بتأليفات ادبى نام آنان در شمار نويسندگان خواهد آمد . در ذيل اين مبحث بايد يادآور شويم كه :
علوم بلاغت درين قرن مراحل مهمى از ترقى را سير كرد . در شرح قصايد و اشعار كه درين دوره معمول بود و در مجالس درسى كه بطريق املاء صورت ميگرفت ، تحقيقاتى در مسائل بلاغى انجام ميشد ، ليكن كار اساسى را درين علم كسانى انجام دادند كه كتب خاصى وقف بحث در مسائل مذكور نمودند . از جملهء اين بحثها يكى آنست كه صاحب بن عبّاد در انتقاد بر متنبّى در رسالهء خاص خود نوشت . وقتى صاحب رسالهء خود را در اظهار مساوى متنبّى تأليف كرد يكى از ادباى معروف عهد او بنام ابو الحسن على بن عبد العزيز جرجانى ( 290 - 366 ) معاصر صاحب و قاضى رى كتابى بنام كتاب الوساطة بين المتنبّى و خصومه نوشت . بعد از على بن عبد العزيز عبد القاهر ابن عبد الرحمن الجرجانى ( م . 474 ) درين كار از آن استاد پيشى گرفت و بتدوين اصول علم بلاغت پرداخت و دو كتاب خود « دلائل الاعجاز » و « اسرار البلاغة » را تأليف كرد . « 1 »
هامش
( 1 ) براى اطلاع از احوال ادبائى كه ذكر آنان درين مبحث گذشته است رجوع شود به : معجم الادباء ياقوت حموى : ابن دريد ج 18 ص 127 - 143 . ابو سعيد سيرافى ج 8 ص 145 - 232 .
ابو على فارسى ج 7 ص 232 - 261 . صاحب بن عبّاد ج 6 ص 168 - 317 . ازهرى هروى ج 17 ص 164 - 167 . جوهرى فارابى ج 6 ص 151 - 165 . على بن عبد العزيز جرجانى ج 14 ص 14 - 35