1 ) علت سريان حرارت در آب
2 ) چگونگى حركات عناصر اربعه به طرف مركز يا به طرف محيط
3 ) چگونگى ادراك باصره
4 ) علّت مسكون بودن ربع شمالى زمين و نامسكون بودن سه ربع ديگر
5 ) جهات سطوح و كيفيت تماس آنها با يكديگر
6 ) وجود يا عدم خلاء
7 ) شكستن اشياء در برابر حرارت و برودت شديد
8 ) باقى ماندن يخ بر روى آب
تمام اين سؤالات ابو ريحان نمودار دقت ذهن علمى او و نشانهء متوقف نبودن در برابر افكار گذشتگان است و اين معنى از غالب آثار او بنيكى لايحست .
ابو على در پاسخ اين سؤالات جوابهايى نگاشت كه بيشتر براى اثبات سخنان ارسطو بود نه تحقيق و پىجويى در حقايق امور . چون اين جوابها در نظر ابو ريحان قانعكننده نبود اعتراضاتى بر آنها نوشت و بابو على فرستاد . ارزش اين اعتراضات در آنست كه ميتوان از روى آنها ببعضى از نظرهاى خاص ابو ريحان پىبرد مثلا او بر خلاف غالب فلاسفهء معاصر خود معتقد نيست كه هريك از عناصر محل طبيعى خاصى دارند و يا عقيده ندارد بر آنكه مبداء حركت چنان كه ارسطو گفته طرف راست و بالنتيجه مبداء حركت كرات از مشرق است . و همچنين نظر او راجع به نور با ارسطو و ابو على فرق دارد چنان كه ابو على آن را كمال جسم شفاف و از جملهء لوازم و ذاتيات آن ميداند و ابو ريحان آن را جسم مىشمارد .
شيخ الرئيس ابو على سينا كه نام او را در شمار حكماى بزرگ اين عهد آوردهايم در علم رياضى مانند ساير علوم حكمى تأليفات متعدد دارد و درين فن چنان كه شاگرد او ابو عبيد گفته است مطالبى تازه و مسائلى نو داشته است . وى بر هريك از اختصارات اقليدس و ارثماطيقى ( حساب ) و موسيقى كه در كتاب شفا گنجانيده زياداتى آورده است و در المجسطى ده شكل در اختلاف منظر ايجاد نموده و در علم هيئت در آخر المجسطى مطالبى كه پيش ازو ديده نشده بود ذكر كرده و در ارثماطيقى خواصى نيكو و در موسيقى
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 342
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٣٤٢