تأليف شده و در قرون وسطى چندبار به زبان لاتين درآمده و بعد بدفعات متعدد چاپ شده است . غير ازين چندين رسالهء كوچك او هم در قرون وسطى بدست مترجمان لاتينى به آن زبان درآمده و بعد از اختراع چاپ بطبع رسيده است . از كتب معروف ديگر رازى كتاب الشكوك اوست كه در آن ايرادانى بر جالينوس وارد دانسته است « 1 » .
و ديگر كتاب من لا يحضره الطبيب كه بقول ابن ابى اصيبعه به « طبّ الفقراء » مشهور بوده است زيرا درين كتاب دستورهاى سهل الوصولى براى علاجست كه بىحاجت بطبيب ميتوان از آن استفاده كرد . ديگر از كتب قابل توجّه رازى كتاب « برء الساعة » است كه متضمّن معالجات سريع براى امراض است . ديگر الفاخر فى الطبّ و ديگر دفع مضار - الاغذية و ديگر المدخل الصغير ، و الفصول فى الطبّ است كه به مرشد محمد زكرياى رازى معروف بود .
ديگر از اجلّهء اطّباء قرن چهارم ابو الحسن احمد بن محمد الطبرى طبيب ركن الدولهء ديلمى است كه از كتاب مشهورش بنام « المعالجة البقراطية » نسخى در دست است . اين كتاب در ده جزء و حاوى معالجات انواع امراض در اعضاء مختلف آدمى است و علاوه بر بحث در امراض و كيفيت علاج آنها بتشريح اعضاء هم در آن توجّه شده و اين رسم در جميع كتب بزرگ طبّى اسلامى مراعات گرديده است . ظاهرا اين كتاب اصلا به فارسى تأليف و بعد از آن به عربى گردانده شده باشد « 2 » .
ابو منصور حسن بن نوح القمرى البخارى از اطّباء بسيار معروف اوائل قرن چهارم بوده است « 3 » كه شيخوخت او مصادف بود با جوانى ابو على و نوشتهاند كه ابن سينا چندى در خدمت او علما و عملا بتعلّم علم طبّ اشتغال داشت « 4 » . ازو كتابى بنام غنى و منى در سه مقاله در دست است ( مقالهء اول : فى امراض الحادثة من الفرق الى القدم . مقالهء دوم :
هامش
( 1 ) - راجع به اين كتاب و كيفيت شكوك رازى بر جالينوس رجوع شود به تاريخ ادبيات تأليف آقاى بديع الزمان فروزانفر ص 43 - 45
( 2 ) -La Science arabe , p . 120( 3 ) - رجوع شود به طبقات الاطبا ج 1 ص 327
( 4 ) - نامهء دانشوران ج 1 ص 55 و 381