النفس - مقالة فى النفس - فى معرفة النفس الناطقة - المبداء الاول - حقايق علم التوحيد - سرّ القدر - المبداء و المعاد - رسالة الاضحويّة فى امر المعاد - اثبات النبوّة - الاخلاق و الانفعالات النفسانية - السياسة و جز آنها . . .
آراء ابن سينا - اهميت ابن سينا در تاريخ فلسفهء اسلامى بيشتر از آنجهتست كه او نخستين كسى است كه توانسته است تمامى اجزاء حكمت را كه در آن روزگار حكم دائرة المعارفى از همهء علوم معقول داشت در كتب متعدد با سبك روشن بتمامى مورد بحث و تحقيق قرار دهد . وى در شرح بعضى از كتب قدما خاصه ارسطو هم كتبى پرداخته و در برخى از آثار خويش مانند الانصاف بمقايسهء اقوال قدماء يونان و اسكندريه با حكماى مشرق در شرح حكمت مشّاء توجّه كرده است .
ابن سينا تنها بروش خاصى از حكماى قديم مقيّد نبود بلكه هرچه را از قدما پسنديد و بر او ثابت شد در روش خود گنجانيد . وى با همهء تعلّق خود بارسطو و پيروان او از تأثير افلاطونيان جديد نيز بر كنار نمانده و از فارابى هم در منطق بسيار قبول اثر كرده است .
ابن سينا در تكميل و توضيح منطق ارسطو به زبان عربى مرتبت بزرگى دارد زيرا با علاقهيى كه ببحثهاى منظّم در مسائل داشت و با توجّهى كه بتنظيم مباحث مختلف فلسفه ميكرد توانست در منطق نيز نظم و ترتيب كاملى ايجاد كند و درين راه از همهء متقدمان پيشى جويد . مهمترين كارى كه ابو على در تحكيم بنيان منطق كرد آراستن آن در چشم مسلمين بود به نحوى كه در همهء علوم بتوان از آن فايده برد . وى اين علم را بمنزلهء ترازويى معرفى كرد كه براى سختن هردانشى به كار رود و آلتى كه ذهن را از خطا و اشتباه در آنچه تصوّر و تصديق ميكنيم بازدارد و وسايلى بدست دهد و طريقى اراءه كند كه همه را در وصول به حق ياورى نمايد . بنابرين علم منطق در هردانشى به كار ميآيد و براى فلسفه حكم مدخلى دارد كه جويندگان حقايق براى آماده كردن فكر باثبات و استدلال و تمييز خطا از صواب بدان نيازمندند .
ابن سينا در جميع ابواب حكمت نظرى و عملى داراى تأليف و نظرهاى مهم است .
منظور غائى از حكمت عملى در نظر او وصول بخير است و نتيجهء نهائى از حكمت نظرى
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 316
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٣١٦