شيخ و محاوراتى كه ميان آن دو جارى بود باضافهء مطالبى كه براى خود او حاصل شده بود در تأليف اين كتاب استفاده برد . كتاب التحصيل در قرن پنجم و ششم در رديف كتب مهمّ فلسفى مورد استفادهء طالبان علوم عقلى بوده و مانند نجات و شفا اساس مطالعه و تحصيل قرار ميگرفته است . ديگر از آثار او « رسالة فى مراتب الموجودات » است كه پوپر « 1 » آن را با ترجمهء آلمانى بطبع رسانيد . ديگر رسالهييست بعنوان « فى موضوع العلم المعروف بما بعد الطبيعة » كه آن نيز با ترجمهء آلمانى همراه مراتب الموجودات طبع شد . ديگر « كتاب المفارقات و النفوس » و ديگر كتاب « فى اثبات العقول الفعّالة و الدلالة على عددها و اثبات النفوس السماوية » باضافهء منتخباتى از مراسلات او با استاد خود ابن سينا .
ديگر از شاگردان ابو على سينا ابو منصور حسين بن طاهر بن زيلة اصفهانى است كه در علوم رياضى مهارت داشت . از تصنيفات او « الاختصار من طبيعيات الشفا » و شرح رسالهء حىّ بن يقظان و الكافى فى الموسيقى است . وفاتش در سال 440 اتفاق افتاد .
ابو عبد الله محمد بن احمد المعصومى يكى ديگر از شاگردان نامبردار پسر سيناست . ابو على رسالة العشق خود را باسم اين شاگرد و به خواهش او نوشت . ردّ اعتراضات ابو ريحان را بر جوابهاى ابو على بوى نسبت دادهاند . وفات او را بعضى در رى دانسته و گفتهاند به حكم محمود كشته شد و اين واقعه در صورت صحّت ميبايست مقارن فتح رى بدست محمود و قتل عام حكما و ائمهء معتزله در آنشهر رخ داده باشد يعنى سال 420 هجرى و درين صورت او مدتى پيش از فوت ابو على ( 428 ) درگذشته بود . از تأليفات مهمّ او يكى « كتاب المفارقات و اعداد العقول و الافلاك و ترتيب المبدعات » يا « رسالة فى اثبات المفارقات » است كه در قرن پنجم و ششم شهرت و اهميت بسيار داشت .
اخوان الصفا
اخوان الصفا و خلّان الوفا طبقهيى از حكماى ايرانى قرن چهارمند كه خواستهاند در نزديك كردن حكمت يونانى و دين اسلام استوارترين قدمها را بردارند . چنان كه گفتيم در قرن چهارم متعصبان در بغداد و برخى ديگر از بلاد اسلامى شروع بمخالفت با اصحاب
هامش
( 1 ) -Popper