ارجوزهها و قصائد علمى ، ابو على چند قطعه و رباعى و قصيده به فارسى و عربى دارد كه در كتب تراجم و كرّاسهها و سفينهها پراگنده است و از برخى جزوههاى خاصى ترتيب داده شد و بعضى بر اثر اهميتى كه پيدا كردند چندبار تفسير شدهاند .
اشعار فارسى منسوب بابن سينا جمعا بيست و دو قطعه و رباعى و عدد ابيات همهء آنها مجموعا شصت و پنج است « 1 » كه در سفاين و مجموعهها و بعض كتب مانند تذكرهء آتشكدهء آذر و تذكرهء محمد صادق ناظم تبريزى و مجمع الفصحاء و رياض العارفين هدايت و مجالس المؤمنين قاضى نور اللّه و نامهء دانشوران و غيره بنام ابو على بن سينا مذكور و انتساب غالب آنها بشيخ مورد ترديدست و ما اينك بذكر بعضى از مشهورترين آنها مبادرت ميكنيم :
غذاى روح بود بادهء رحيق الحق * كه رنگ و بوش كند رنگ و بوى گل رادَقّ
برنگ زنگ زدايد ز جان اندُهگين * هماى گردد اگر جرعهيى بنوشد بَق
بطعم تلخ چو پند پدر و ليك مفيد * بپيش مبطل باطل بنزد دانا حقّ
مى از جهالت جهّال شد بشرع حرام * چو مه كه از سبب منكران دين شد شقّ
حلال گشته به فتواى عقل بر دانا * حرام گشته به احكام شرع بر احمق
شراب را چه گنه ز آنكه ابلهى نوشد * زبان بهرزه گشايد دهد ز دست ورق
حلال بر عقلا و حرام بر جُهّال * كه مى محك بود و خير و شرّ ازو مشتقّ
غلام آن مى صافم كزو رخ خوبان * بيك دو جرعه برآرد هزارگونه عرق
چو بو على مى ناب ار خورى حكيمانه * بحقّ حقّ كه وجودت شود بحقّ ملحق
هامش
( 1 ) - مجموعهيى از اشعار پارسى ابن سينا مورخ بتاريخ 994 هجرى در كتابخانهء ولى الدين استانبول موجودست .
آقاى سعيد نفيسى استاد دانشگاه تهران همهء اين اشعار را از تذكرهها و سفاين و كتب مختلف گرد آورده و در شمارهء 12 از سال چهارم مجلهء مهر در مقالهء « آثار فارسى ابن سينا » نقل كرده است .
ادوارد برون ترجمهء اشعار پارسى شيخ را در كتاب تاريخ ادبيات ايران آورده است رجوع شود به :E . Browne : A Literary History of Persia , II , p . I 08 sqq .