او پدرش درگذشت و او چندى در بخارا متقلّد شغل پدر بود و چون درين اوان بر اثر غلبهء آل افراسياب بر بخارا كار آن سامان آشفته بود ابو على از بخارا به قصد گرگانج پايتخت امراء مأمونيهء خوارزم بيرون رفت و به خدمت خوارزمشاه على بن مأمون بن محمد رسيد و نزد او و وزيرش ابو الحسين احمد بن محمد السهلى ( يا السهيلى ) متوفى بسال 418 كه خود از اكابر فضلاى عصر بود قربت يافت و چندى در آن ديار بسر برد و برخى از كتب خود را در آنجا تأليف كرد . بعد از آن در نتيجهء نفوذ محمود بن سبكتكين در خوارزم و بر اثر دعوت محمود از فضلاى دربار آل مأمون و وحشت از تعصب آن پادشاه بهمراهى ابو سهل مسيحى پيش از سال 403 از راه بيابان خوارزم از گرگانج بيرون رفت و از راه نسا و ابيورد و طوس و سمنگان و شقان و جاجرم بگرگان روى نهاد و قصد او از سفر گرگان وصول بدرگاه شمس المعالى قابوس بود ليكن اين تاريخ مصادف بود با حبس و قتل قابوس وشمگير ( سال 403 ) . پس بو على از گرگان بدهستان رفت و از آنجا بگرگان بازگشت و چندى در آنجا ماند و بعضى از كتب خود را در آنجا تأليف كرد و مقارن سال 405 برى رفت و مجد الدوله ابو طالب رستم بن فخر الدولهء ديلمى ( 387 - 420 ) را معالجه كرد و در همين شهر بتأليف كتاب المعاد مشغول شد و در اواخر سال 405 يا اوايل سال 406 از رى بقزوين و همدان رهسپار شد و مدتى دراز ظاهرا حدود نه سال در شهر اخير بماند و همانجا بعد از سال 406 و قبل از سال 411 وزارت شمس الدوله ابو طاهر شاه خسرو ديلمى پسر فخر الدولهء ديلمى كه از سال 387 تا 412 در همدان و جبال سلطنت ميكرد بوى داده شد . ولى در وزارت او سپاهيان شمس الدوله طغيان كردند و عزل ابو على را خواستار شدند و او چهل روز در خانهء ابو سعد بن دخدوك پنهان بود تا بار ديگر بوزارت منصوب شد و در همانحال بتأليف طبيعيات كتاب الشفا مبادرت كرد و از تدريس نيز فارغ نبود و اين حال همچنان ادامه داشت تا شمس الدوله در سال 412 درگذشت و سلطنت بپسرش سماء الدوله رسيد و باز تكليف وزارت بابو على شد ليكن او بدين كار تن نداد و با تمام قسمت طبيعيات و الهيات شفا همّت گماشت و شروع بتحرير علم منطق از آن كتاب كرد . درين هنگام تاج الملك وزير سماء الدوله ابو على را متهم بمكاتبه با علاء الدولهء كاكويه كرد و بفرمان سماء الدوله او را در قلعهء
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 304
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٣٠٤