بهرام السجستانى المنطقى فيلسوف و منطقى بزرگ قرن چهارم است . وى با عضد الدوله و صمصام الدوله معاصر و از اقبال و توجّه امرا و وزراء آل بويه برخوردار بوده است . وفاتش بعد از سال 391 اتفاق افتاده است و از احوال او چنين برميآيد كه در عين كورى و خانه نشينى از حكماى مشهور عصر خود و خانهء او مجمع دانشمندان بوده و در محضر وى مسائل مختلف علمى مطرح ميشده است . عضد الدوله به دو توجّه و اقبالى بزرگ داشت و او رسائلى بنام امير بويى در شرح فنون مختلف حكمت و تفسير كتب ارسطو نوشته بود .
اشعارى نيز به عربى ازو نقل شده است . از آثار او رسالة فى المحرّك الاول و مقالهء طبيعت اجرام علوى و مقالة فى الكمال الخاص بنوع الانسان و اختصارى از كتاب صوان الحكمة كه بدست فخر الدين ابو اسحق ابراهيم بن محمد در حدود 692 هجرى ترتيب يافته است وجود دارد . ابو سليمان خلاف برخى از فلاسفهء عهد خود و على الخصوص اخوان الصفا به هيچ روى معتقد بآميختن فلسفه و دين نبود و تمام كوششهاى اخوان الصفا را درين مورد بىحاصل ميدانست . بعضى از عقايد و آراء ابو سليمان را شاگرد او ابو حيّان در « الامتاع » و « المقابسات » آورده و از آن ميان خصوصا آراء او راجع بنفس و فعل باريتعالى و فكر و الهام و قدم و حدوث عالم اهميت بيشترى از ساير اقوال وى دارد « 1 » .
از ميان شاگردان ابو سليمان منطقى على بن محمد بن العبّاس معروف به ابو حيّان التوحيدى معتزلى مشهور ايران ( م . 400 ) شهرت بسيار دارد و نام او را در شمار نويسندگان اين عهد خواهيم آورد .
ابن مسكويه
از مشاهير حكما و نويسندگان اين عهد يكى ابو على الخازن احمد بن محمد بن يعقوب معروف به ابن مسكويه است .
بنابر نقل مورّخان وى يا پدر او در آغاز امر زردشتى بودند
هامش
( 1 ) - راجع به ابو سليمان و عقايد و آراء او رجوع شود به : الفهرست ص 369 . اخبار الحكماء قفطى ص 185 - 186 . طبقات الاطبا ج 1 در چند مورد . تتمة صوان الحكمة ص 74 - 75 .
رسالهء ابو سليمان منطقى سجستانى تأليف مرحوم ميرزا محمد خان قزوينى چاپ شالون سورسونChalon Sur - Saone1352 قمرى ( 1933 ميلادى ) . المقابسات و الامتاع و المؤانسهء ابو حيان توحيدى موارد مختلف . تاريخ علوم عقلى در تمدن اسلامى ، دكتر صفا ج 1 چاپ اول ص 195 - 198