را با اجزاء حكمت يونانى آشنا مىكردند و ازين بابت در تمدّن اسلامى حائز رتبهء مهمى هستند . دعات اسمعيليه براى هرامام دوازده حجت تعيين مىكردند كه در دوازده جزيره ( - ناحيه ) بنشر دعوت مشغول بودند و در دعوت خود بعدد هفت و عدد دوازده اهميت ميدادند . براى تمام دعات اسمعيلى رئيسى بنام داعى الدعات در دستگاه خليفهء فاطمى بسر ميبرد كه در ايام معينى از هفته مجالس دعوت براى مردان و زنان تشكيل ميداد و اين مجالس دعوت نمونهيى بود براى تمام مجالس دعوت و يا مجالس بحث و مناظره كه اسمعيليه در نواحى مختلف ممالك اسلامى داشتند .
فرقهء اسمعيليه از آن جهت كه ببحث و استدلال و فلسفه و علوم عقلى توجه داشتند در عالم اسلامى اهميت بسيار دارند و چون نشر دعوت آنان با دورهء تعصب و غلبهء فقها و محدثين بر اهل علم و استدلال مصادف بود وجود ايشان در حفظ علوم عقلى تأثير فراوان داشت . بر اثر تشكيل مجالس بحث و مناظره كه ميان اسمعيليان امرى معتاد بود افكار پيروان اين مذهب با علوم عقلى آشنايى مىيافت . يكى از كسانى كه در آغاز عمر خود بر اثر حضور در همين جلسات خصوصى و استماع سخنانى راجع بعلوم عقلى متوجه علوم شد ابو على سيناست كه بنابر اشارهء خود در سرگذشت خويش از پدر و برادر بزرگش ذكر فلسفه و حساب هندو سخن از نفس و عقل شنيده بود و پدر اسمعيلى مذهب او بر اثر اعتقاد بفلسفهء يونان او را وادار بآموختن فلسفه و علوم عقلى كرد .
اسمعيليه معتقد بودند كه ظواهر دين را بواطنى هست كه تنها امام بر آنها واقفست و بايد از او و يا از كسانى كه از وى تعليم گرفتهاند آموخت و همين امر خود موجب آن بود كه اين قوم از قشر دين بحقيقت و لبّ آن متوجه شوند و چون اين بواطن احكام را از طريق تأويلهاى عقلى و فلسفى پيدا مىكردند طبعا با تفكّر و استدلال خو ميگرفتند و از آنجا كه استفاده از اصول فلسفهء يونان را در دعوت خود جائز مىشمردند طبعا به تحصيل علوم فلسفى راغب و حامى حكما و علما بودند .
اسمعيليه در ادب فارسى اهميت بسيار دارند و آن توجّه شديد آنانست به تأليف كتب و رسالات متعدد به زبان فارسى . چون اساس پيشرفت اين فرقه بر تبليغ و دعوت بود ناگزير مقاصد خود را به زبان مردم ناحيه نشر ميدادند و از اينجاست كه بتأليف
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 249
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٢٤٩