فصل دوم عقايد و اديان و مذاهب در قرن چهارم و آغاز قرن پنجم
بقاياى اديان قديم
در ايران قرن چهارم اديان قديم هنوز قوّت و انتشار داشت چنان كه در بسيارى از نواحى ايران دين عيسوى و يهودى و زرتشتى منتشر بود « 1 » و ازين ميان آيين زرتشتى بيش از ساير اديان رواج داشت چنان كه در شهرها و قصبات فارس درين قرن دستههاى بزرگى از معتقدان به اين آيين ميزيستند « 2 » و در طبرستان و خراسان و ماوراء النهر و سيستان و خوزستان به نحوى كه از اشارات مورخان مشهودست پيروان آيين مجوس فراوان بودند . در برخى از نواحى مانند ولايت غور عدد غير مسلمانان به حدى بود كه جغرافيا نويسان قرن چهارم آنجا را « دار الكفر » ناميدهاند « 3 » . در ماوراء النهر و حتى در اقصى نواحى آن اجتماعات بزرگى از گبركان و مانويان بسر ميبردند « 4 » . زرتشتيان و ساير ملل در اجراى مراسم خود آزادى داشتند و حتى رسوم آنان در ميان عامهء مردم بعض
هامش
( 1 ) - رجوع شود به : صورة الارض ص 344 . اسرار التوحيد بتصحيح نگارنده ، چاپ تهران 1332 ص 141 و 142 - 143 و 266 و غيره . مسالك الممالك ص 139 . تاريخ سيستان ص 299 ، 369
( 2 ) - صورة الارض ص : 264 ، 265 . مسالك الممالك ص 119 ، 139
( 3 ) - صورة الارض ص 444
( 4 ) - حدود العالم چاپ تهران ص 66 و 72