در تاريخ ايران حائز اهميت و ارزش است زيرا اين قرن دورهء استحصال ايرانيان از قيامها و مجاهداتى است كه در قرن دوم و سوم كرده بودند و به همين سبب در تمام اين قرن پادشاهان ايرانى بر نواحى مختلف ايران حكومت ميكردند .
دنبالهء حكومت صفاريان
از كيفيت تشكيل حكومت صفارى كه دنبالهء قدرت آن بقرن چهارم كشيد در فصل پيشين سخن گفتهايم . بعد از شكست و اسارت عمرو بن ليث در سال 287 از اسمعيل بن احمد سامانى ، حكومت وسيع صفارى از رونق و شكوه افتاد و ميان اخلاف عمرو مدتى بر سر حكومت سيستان نزاع بود و غالبا امراى سامانى بر آن ولايت حكومت مىيافتند تا آنكه دور حكومت بامير ابو جعفر احمد بن محمد معروف به بانويه رسيد ( 311 - 352 ) . وى مردى دانشمند بود و بمجالست با حكما ميلى وافر و از علوم عهد خود اطلاع داشت . با حكومت امير ابو جعفر دولت صفارى از نو رونقى يافت ليكن در دورهء حكومت پسرش خلف ( 352 - 393 ) با آنكه مردى دانشمند بود بر اثر سوء تدبير و خشونتى كه داشت عصبيت و خلاف در سيستان بروز كرد و اين امر خود منجر بغلبهء سلطان محمود غزنوى بر آن سرزمين گرديد . خلف بن احمد مردى اديب و دانشمند و حامى ادبا و علما بوده است . در ترجمهء تاريخ يمينى چنين آمده است : « امير خلف از اكابر ملوك جهان بود معروف بغزارت كرم و سخاوت طبع و كمال فضل و وفور مجد و جلال ، و انعام او دربارهء اهل علم و ارباب هنر شايع و مستفيض بود ، افاضل زمان و شعراى جهان بمدح و اطراى او زبان گشاده و ذكر فضائل و مآثر او در افواه خاص و عام افتاده ، علماى عصر و فضلاى دهر را جمع كرد تا در تفسير قرآن مجيد و كلام مخلوق بارى جلّ جلاله و عظم قدرته و كماله تصنيفى مستوفى كردند مشتمل بر اقاويل مفسّران و تآويل متقدّمان و متأخّران و بيان وجوه قراآت و علل نحو و اشتقاق لغات ، مشحون بشواهد امثال و ابيات و موشح بايراد اخبار و احاديث ، و از ثقات حضرت او ميگفتند كه بيست هزار دينار بر مراعات مؤلفان و مصنّفان اين كتاب خرج افتاده بود و نسخهء اين تفسير در مدرسهء صابونيهء نيشابور مخزون بود تا حادثهء غز افتاد در شهور سنهء ثمان و اربعين و خمسمائة و اين نسخه امروز به تمام و كمال باصفهانست در ميان كتب آل خجند . . .